नेपाली लोककथामा धार्मिक नीतिचेतना

Title: नेपाली लोककथामा धार्मिक नीतिचेतना

Description:

लोकहितको उद्देश्यले लोकद्वारा सिर्जिएर मौखिक परम्परामा अघि बढिरहेको लोककथाले नैतिक एवम् आदर्श मानवीय मूल्य वहन गरेको हुन्छ । समाजलाई मनोरञ्जनका साथै नैतिक शिक्षा प्रदान गर्ने यसको उद्देश्यले लोककथामा नीतिचेतनाको प्रयोजन स्वतः स्पष्ट हुन्छ । साहित्यको सम्बन्ध समाजको नैतिक पक्षसँग हुन्छ भन्ने नीतिपरक समालोचना साहित्यमा नीतिचेतनाको विश्लेषणको आधार हो । कानुन तथा राज्यव्यवस्था सुनिश्चित नभइसकेको तत्कालीन अवस्थामा समाजलाई अनुशासनमा राख्ने तथा सुव्यवस्थित बनाउने माध्यम तिचेतना वा नैतिक मापदण्ड रहेका पाइन्छन् । यसका लागि आध्यात्मिक चेत तथा धर्मलाई आधार बनाइएको देखिन्छ । अलौकिक शक्ति अर्थात् ईश्वरप्रतिको आस्था एवम् आत्मा र परमात्माको अन्तर्सम्बन्ध, आत्मज्ञान, मोक्ष आदिको विश्वासले मानिसलाई सदाचारतर्पm प्रेरित गर्दछ । मानिसका वरत्र तथा परत्रसम्बन्धी अनेक मान्यता तथा तिनको पालना धार्मिक नीतिचेतनाका विषय हुन् । लोककथाहरूमा यस्ता विषयसन्दर्भहरूले महइभ्व पाएका छन् । नेपाली समाजमा धार्मिक एवम् सांस्कृतिक विविधता भएका हुँदा नेपाली लोककथामा तदनुकूलको धार्मिक नीतिचेतनाको अभिव्यक्ति पाइन्छ । मानिसको आस्था आफ्नो समाज तथा संस्कृतिमा हुन्छ र यस्तो आस्थाअनुरूप समाजमा नैतिक मूल्य स्थापित हुने गर्छन् । नेपाली लोककथाहरूमा नेपाली समाज र संस्कृति तथा त्यसभित्रका धार्मिक मूल्यहरूको प्रस्तुति पाइन्छ । यसैका माध्यमबाट नैतिक सन्देश प्रसारित गर्ने उद्देश्य पनि यिनमा पाइन्छ । नेपाली लोककथाहरूमा धार्मक नीतिचेतनाका सन्दर्भहरूको खोजी गर्ने उद्देश्यले तयार पारिएको प्रस्तुत लेखमा प्रज्ञा नेपाली लोककथा सङ्ग्रहमा रहेका लोककथाहरूलाई धार्मिक नीतिचेतनाका आधारमा विश्लेषण गरी ती कथाहरूमा यसप्रकारको नीतिचेतनाका सन्दर्भहरू प्रशस्त रहेको निष्कर्ष निकालिएको छ ।.