MƏLUMATLARIN MƏXFİLİYİNİN QORUNMASI ÜÇÜN KİBER TƏHLÜKƏSİZLİK YANAŞMALARI

İnformasiya texnologiyalarının müasir cəmiyyətin bütün sahələrinə nüfuz etməsi nəticəsində təşkilatların və fərdi istifadəçilərin gündəlik fəaliyyəti rəqəmsal platformalardan asılı hala gəlmişdir. Bu şəraitdə informasiya sistemlərinin davamlılığı və onların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi prioritet məsələ kimi çıxış edir. Bu məqalədə informasiya təhlükəsizliyinin elmi və praktiki aspektləri sistemli yanaşma ilə araşdırılmış, həm fərdi istifadəçi səviyyəsində, həm də təşkilati kontekstdə yaranan təhdidlər və onların qarşısının alınması yolları detallı şəkildə təhlil olunmuşdur. Araşdırma çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyinin əsas prinsipləri – məxfilik (confidentiality), bütövlük (integrity), əlçatanlıq (availability) – çərçivəsində təhlükə modelləri və risklərin idarə olunması metodologiyaları təqdim edilir. Araşdırma həmçinin kriptoqrafiya, çoxfaktor autentifikasiya, şəbəkə təhlükəsizliyi protokolları, təhdid aşkarlama sistemləri (IDS/IPS) və süni intellektə əsaslanan davranış analizləri kimi müasir texnologiyaların tətbiq imkanlarına nəzər yetirir.Bununla yanaşı, GDPR, ePrivacy Directive, Azərbaycan Respublikasının "İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiya mühafizəsi haqqında" qanunu kimi hüquqi aktların informasiya təhlükəsizliyinə təsiri və hüquqi çərçivənin texnoloji həllərlə inteqrasiyası məsələləri də xüsusi diqqət mərkəzindədir. Şəxsi məlumatların qorunması, transsərhəd məlumat axını və istifadəçi razılığı kimi məsələlər üzərində dayanıqlı təhlillər aparılmışdır.Tədqiqatın məqsədi informasiya sistemlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün ən son metodların və yanaşmaların kompleks şəkildə təhlil edilməsidir. Bu məqsədlə analitik təhlil, müqayisəli analiz, risk əsaslı qiymətləndirmə və hüquqi-normativ araşdırma metodlarından istifadə olunmuşdur. Araşdırma nəticəsində məlum olmuşdur ki, informasiya təhlükəsizliyi yalnız texniki tədbirlərlə deyil, təşkilati və normativ mexanizmlərlə birlikdə vahid strategiya əsasında idarə olunmalıdır. Bu isə öz növbəsində müəssisələr üçün dayanıqlı, çevik və uzunmüddətli təhlükəsizlik arxitekturasının qurulmasını zəruri edir. Açar sözlər: Kibertəhlükəsizlik, kiber hücumlar, təhlükəsizlik siyasəti, məlumatın gizliliyi, GDPR.