ATATÜRK DÖNEMİ’NDE TRAKYA’DA GÖÇ VE İSKÂN POLİTİKASI: MUHACİRDEN MÜSTAHSİLE

Bu makale, Atatürk döneminde Trakya’da uygulanan göç ve iskân politikalarını, üretim, güvenlik ve idari denetimle kurulan bütüncül ilişkiler çerçevesinde incelemekte ve bu politikaların devletin taşrada üretim kapasitesini artırmayı, sınır güvenliğini sağlamayı ve idari hâkimiyetini kurumsallaştırmayı amaçlayan bütüncül bir devlet inşa stratejisinin parçası olarak kurgulandığını ileri sürmektedir. Bu çerçevede Trakya, Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı sonrasında yaşanan nüfus kaybı, tarımsal üretimdeki gerileme ve sınır bölgesi olma niteliği nedeniyle, erken Cumhuriyet’in nüfus, üretim ve güvenlik politikalarının birlikte gözlemlenebildiği analitik bir örnek alan olarak ele alınmaktadır. Makale, mevcut literatürün ağırlıklı olarak muhacir nüfusun Trakya’da yerleştirilmesi sürecine odaklanan betimleyici yaklaşımlarından farklı olarak, bu nüfusun hangi idari ve iktisadi araçlar aracılığıyla üretim süreçlerine eklemlenmeye çalışıldığını analiz etmektedir. Bu bağlamda “muhacirden müstahsile” dönüşüm, normatif bir hedef olarak değil, erken Cumhuriyet’in idari ve iktisadi tasarımını anlamaya yönelik temel bir araştırma problemi olarak kavramsallaştırılmakta ve Trakya Umumi Müfettişliği’nin bu süreçteki rolüne odaklanmaktadır. Arşiv belgeleri, müfettişlik raporları ve resmî yazışmalara dayanan çalışma, Trakya Umumi Müfettişliği’ni olağanüstü bir güvenlik kurumu olmaktan ziyade erken Cumhuriyet’in muhacir nüfusu, müstahsil bir toplumsal unsura dönüştürme çabalarının bölgesel düzeydeki kurumsal taşıyıcısı olarak değerlendirmektedir. Bu yönüyle makale, Trakya’daki göç ve iskân politikalarını bölgedeki müfettişlik eliyle yürütülen “muhacirden müstahsile” uzanan bir dönüşüm hattı üzerinden analiz ederek, erken Cumhuriyet’in nüfus ve üretim siyasetine ilişkin literatüre özgün ve kavramsal bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.