Ang Bagong Historiograpiya at Transkultural na Pamana sa Pagsasakasaysayang Pilipino

Ang artikulong ito na may pamagat na “Ang Bagong Historiograpiyang Pilipino at ang Transkultural na Pamana sa Pagsasakasaysayang Pilipino” ay naglalayong magbunyag ng limitasyon ng teleolohikal at kanonikal na kasaysayan sa Pilipinas—isang salaysay o naratibong linyar, monolitiko, opisyal, at autoritatibo—upang maglatag ng alternatibong pagsipat sa nakaraan gamit ang pampamanang historiograpiya (heritage historiography) at mapaghabing kasaysayan (entangled history). Nais ipakita sa pag-aaral na ang transkulturang pamana ng mga Pilipino ay hindi lamang hiwalay na baul ng mga danas at gunita (Villan 2020) ng sinasapantahang “purong kultura”, kundi mula sa dunong katutubo (IKSP) (Rodriguez 2021), isang masalimuot na habi ng ugnayan, daloy ng transaksyon, at sadyang pag-aangkin mula sa iba’t ibang pinagmulan at ahensiyang pangkasaysayan (historical agency). Nakabatay ang metodolohiyang ginamit sa kritikal na pagsusuri ng mga anyo ng pamana—pangkatawan at lunan, tahanan at bayan, panlipunan at pampamayanang arkitektura, pang-institusyon at pangkagawaran, wika at pangkulturang pananagisag, panlipunang ritwal at seremonya, at pampasundayag ng panlipunang aktibidad—sa mga kongkretong ebidensya ng transkultural na katangiang Pilipino. Tatlong lente ang ginamit sa pag-aaral: (1) panloob na pagbasa upang ipakita ang pagbawi ng tinig mula sa kolonyal na anino; (2) pag-aangkin o subersyong pangkultura upang susugan ang ideyang “third space” ng iskolar na si Homi Bhabha hinggil sa paglikha ng kakanyahan (ng Pilipino); at (3) pakikipag-alabay upang maipook ang pamana sa pandaigdigang daloy ng diaspora at transnasyonal na pakikipag-ugnayan (Villan 2025). Malinaw na ang kontribusyon ng pag-aaral ay ang pag-aanyo ng bagong historiograpiyang balangkas na nakaugat sa transkultural na pananaw, na may implikasyon sa pangkasaysayang pananaliksik at pagtuturo. Sa huli, ipinapanukala ang isang historiograpiyang Pilipino na bukas, plural, at pandaigdig—nakaugat nang malinaw sa lokal ngunit nakikipag-ugnayan sa mga karatig-pook (translocal), rehiyon (transregional), at pandaigdig (transnational / global). Mga Susing-salita: Bagong Kasaysayan (New History), Pamanang Transkultural (Transcultural Heritage), Magkakaugnay na Kasaysayan (Entangled History), Pakikipag-alabay (Alliances), Kakanyahang Pilipino (Filipino Identity)