Javascript must be enabled to continue!
“VAQT” KONSEPTINING LINGVOMADANIY MODELI: INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI QIYOSI
View through CrossRef
Mazkur tadqiqot “vaqt” konseptining ingliz va o‘zbek tillarida til-tafakkur-madaniyat kesishmasida qanday modellashtirilishini lingvomadaniy (linguocultural) yondashuv asosida qiyosiy yoritadi. Zamonaviy kognitiv lingvistika vaqtni bevosita kuzatilmaydigan abstrakt domen sifatida ko‘radi; shu bois u ko‘pincha fazo, harakat, resurs, me’yor, tabiat sikllari kabi tajribaviy domenlar orqali “ko‘rinadigan” qilinadi. Turli fanlar kesishmasidagi sharhlar vaqt tushunchalarining, ayniqsa, “fazoviylashtirilgan vaqt” (space-time mapping) mexanizmlarining til, imo-ishora, madaniy amaliyot va psixologik tajriba bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi. Tadqiqotda lingvomadaniy model “yadro-yaqin periferiyа-uzoqqa cho‘zilgan periferiyа” tamoyili bo‘yicha talqin qilinadi: yadro qatlamda leksik-semantik belgilash (vaqt, payt, zamon; time, moment, era), yaqin periferiyada paremiologiya va frazeologiya (maqol, matal, idiom), uzoq periferiyada esa diskursiv va pragmatik me’yorlar (punktuallik, “erta-kech” qadri, rejalash uslubi) tahlil qilinadi. Empirik qismda ochiq manbalardagi paremiologik birliklar va idiomatik ifodalar asosida tuzilgan mini-korpus (n=240; har til bo‘yicha 120 birlik) MIP (Metaphor Identification Procedure) kabi tekshiriladigan usulga tayanib konseptual metafora va freymlar bo‘yicha kodlandi. Natijalarda ingliz tilida vaqtning resurs/kapital sifatida konseptuallashuvi (“TIME IS MONEY” tipidagi ramkalar) nisbatan yuqori ulush ko‘rsatishi, o‘zbek tilida esa vaqtning “fursat”, “baraka”, “sikl” va “qadr” bilan bog‘langan freymlari faolroq ekani aniqlanadi. Qiyosiy tahlil tarjima, til o‘qitish va madaniyatlararo muloqot uchun amaliy xulosalar beradi.
Kokand State Pedagogical Institute
Title: “VAQT” KONSEPTINING LINGVOMADANIY MODELI: INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI QIYOSI
Description:
Mazkur tadqiqot “vaqt” konseptining ingliz va o‘zbek tillarida til-tafakkur-madaniyat kesishmasida qanday modellashtirilishini lingvomadaniy (linguocultural) yondashuv asosida qiyosiy yoritadi.
Zamonaviy kognitiv lingvistika vaqtni bevosita kuzatilmaydigan abstrakt domen sifatida ko‘radi; shu bois u ko‘pincha fazo, harakat, resurs, me’yor, tabiat sikllari kabi tajribaviy domenlar orqali “ko‘rinadigan” qilinadi.
Turli fanlar kesishmasidagi sharhlar vaqt tushunchalarining, ayniqsa, “fazoviylashtirilgan vaqt” (space-time mapping) mexanizmlarining til, imo-ishora, madaniy amaliyot va psixologik tajriba bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi.
Tadqiqotda lingvomadaniy model “yadro-yaqin periferiyа-uzoqqa cho‘zilgan periferiyа” tamoyili bo‘yicha talqin qilinadi: yadro qatlamda leksik-semantik belgilash (vaqt, payt, zamon; time, moment, era), yaqin periferiyada paremiologiya va frazeologiya (maqol, matal, idiom), uzoq periferiyada esa diskursiv va pragmatik me’yorlar (punktuallik, “erta-kech” qadri, rejalash uslubi) tahlil qilinadi.
Empirik qismda ochiq manbalardagi paremiologik birliklar va idiomatik ifodalar asosida tuzilgan mini-korpus (n=240; har til bo‘yicha 120 birlik) MIP (Metaphor Identification Procedure) kabi tekshiriladigan usulga tayanib konseptual metafora va freymlar bo‘yicha kodlandi.
Natijalarda ingliz tilida vaqtning resurs/kapital sifatida konseptuallashuvi (“TIME IS MONEY” tipidagi ramkalar) nisbatan yuqori ulush ko‘rsatishi, o‘zbek tilida esa vaqtning “fursat”, “baraka”, “sikl” va “qadr” bilan bog‘langan freymlari faolroq ekani aniqlanadi.
Qiyosiy tahlil tarjima, til o‘qitish va madaniyatlararo muloqot uchun amaliy xulosalar beradi.
Related Results
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI PAREMIOLOGIYASIDA GENDER STEREOTIPLARINING CHOG‘ISHTIRMA TADQIQI
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI PAREMIOLOGIYASIDA GENDER STEREOTIPLARINING CHOG‘ISHTIRMA TADQIQI
Ushbu maqola ingliz va o‘zbek tillari paremiologik tizimlarida gender stereotiplarini chog‘ishtirma aspektda tadqiq qilishga bag‘ishlanadi. Tadqiqotning maqsadi ikki tilning maqol ...
O’ZBEK VA INGLIZ TILLARIDAGI O’XSHATISHLARNING LINGVOMADANIY TADQIQI
O’ZBEK VA INGLIZ TILLARIDAGI O’XSHATISHLARNING LINGVOMADANIY TADQIQI
Ushbu maqolada o’xshatishlar haqida tushuncha, o’zbek va ingliz tillarida qo’llaniladigan o’xshatishlarning lingvomadaniy tadqiqi hamda ingliz va o’zbek tilshunosligida o’xshatishl...
INGLIZ VA O‘ZBEK POSTMODERN ROMANLARIDA VAQT VAXOTIRAMUNOSABATINING POETIK XUSUSIYATLARI
INGLIZ VA O‘ZBEK POSTMODERN ROMANLARIDA VAQT VAXOTIRAMUNOSABATINING POETIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek postmodern romanlarida vaqt va xotira munosabatiningpoetik xususiyatlari qiyosiy-tipologik nuqtai nazardan tadqiq etiladi. Tadqiqotning dolzarbligi ...
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI HARAKAT MODIFIKATORLARINING BADIIY DISKURSDA VOQELANISHI
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI HARAKAT MODIFIKATORLARINING BADIIY DISKURSDA VOQELANISHI
Dunyo tilshunosligida badiiy diskursda modifikatsiya jarayonini voqelanish qonuniyatlariga va uning muloqot jarayonida qo‘llanilishini yoritish hamda kommunikativ maqsadni ro‘yobga...
ITALYAN VA O‘ZBEK TILLARI LEKSIKASIDA SINONIMLIK HODISASI
ITALYAN VA O‘ZBEK TILLARI LEKSIKASIDA SINONIMLIK HODISASI
Ushbu maqolada italyan va o‘zbek tillari leksikasining umumiy va o‘ziga xos jihatlarini tadqiq qilinadi. O‘zbek tilidagi so‘zlarning sinonimlik xususiyatlari, ularning matnlarda qo...
Baxt maqollar qiyosi
Baxt maqollar qiyosi
Ushbu maqolada Ingliz va O'zbek xalq maqollarida baxt tushunchasining bir xilligi haqida so'z yuritiladi. Tarjimaning bir qancha muhim innovatsion usullarini topish va ingliz va o'...
Öğretim İlke ve Yöntemleri
Öğretim İlke ve Yöntemleri
Bu kitap, öğretim ilke ve yöntemlerini ele almaktadır. Yazar, eğitim-öğretim sürecindeki temel ilkeleri, stratejileri ve modelleri açıklamaktadır. İlk bölümde, öğretme-öğrenme süre...
HAZIL-MUTOYIBA KONSEPTINING KOGNITIV LINGVISTIKADAGI O‘RNI VA O‘ZBEK TILIDAGI IFODALANISHI
HAZIL-MUTOYIBA KONSEPTINING KOGNITIV LINGVISTIKADAGI O‘RNI VA O‘ZBEK TILIDAGI IFODALANISHI
Ushbu maqolada hazil-mutoyiba konseptining kognitiv lingvistika tizimidagi o‘rni va o‘zbek tilidagi ifodalanish xususiyatlari tahli qilinadi. Tadqiqotda hazil-mutoyibaning kognitiv...

