INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI PAREMIOLOGIYASIDA GENDER STEREOTIPLARINING CHOG‘ISHTIRMA TADQIQI

Ushbu maqola ingliz va o‘zbek tillari paremiologik tizimlarida gender stereotiplarini chog‘ishtirma aspektda tadqiq qilishga bag‘ishlanadi. Tadqiqotning maqsadi ikki tilning maqol fondida erkak va ayol obrazlariga xos bo‘lgan turg‘un sotsial-madaniy qoliplarni aniqlash, ularning umumiylik va farqli jihatlarini lingvomadaniy hamda semantik mezonlar asosida ochib berishdan iborat. Maqolalar korpusi sifatida ingliz tilining nufuzli paremiologik lug‘atlari va o‘zbek xalq maqollari to‘plamlaridan tanlab olingan jami 600 birlik (har bir tildan 300 tadan) xizmat qildi. Kontent-tahlil va chog‘ishtirma-statistik metodlar yordamida maqollarda eng ko‘p qayd etiladigan stereotipik belgilar – ayollarning sergaplik, hissiyotga beriluvchanlik, uy-ro‘zg‘or bilan cheklanishi, erkaklarning esa aql-idrok, jasorat va ijtimoiy hukmronlik kabi sifatlar bilan bog‘lanishi aniqlandi. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, har ikki tilda ham patriarxal dunyoqarash hukmron bo‘lsa-da, ingliz maqollarida ayol obraziga nisbatan nisbatan murakkab va ba’zan istehzoli munosabat, o‘zbek maqollarida esa oila va an’anaviy qadriyatlarga qattiq bog‘liq stereotiplar ustuvorlik qiladi. Natijalar paremiologiyadagi gender asimmetriyasi til, madaniyat va jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarni chuqurroq anglashga xizmat qiladi.