Rize Çamlıhemşin’de Tarihi İki Yapı: Kale-i Hemşin Zir ve Kale-İ Hemşin Bala

Doğu Karadeniz Bölgesi’nin önemli kentlerinden birisi olan Rize, özellikle Doğu Roma (Bizans) İmparatoru I. İustinianus (527-565) zamanında siyasi ve askeri bakımdan oldukça önemli bir merkez haline gelmiştir. Bölgenin güvenliğini sağlamak için başta Rize Kalesi olmak üzere il sınırları içerisinde çok sayıda kale yapısı inşa edilmiş olmasına rağmen günümüze sadece yedi kale yapısı ulaşmıştır. Bu kalelerden Zil Kale ve Kale-i Bala, Çamlıhemşin ilçe sınırları içerisinde yer almaktadır. Kale yapıları sahil kesimi ile iç bölgeler arasındaki bağlantının sağlandığı önemli bir tarihi yol güzergahı üzerindedir. Bu kapsamda her ki kale yapısı da yol güzergahının güvenliğini sağlamak ve haberleşmek için kıyı şeridinden başlayıp iç kesimlere kadar belli aralıklarla yol üzerinde inşa edilen kaleler zincirinin önemli halkalarını oluşturmaktadır. Ne zaman ve kim tarafından yapıldığı tam anlamıyla aydınlatılamayan bu kaleler, Osmanlı arşiv belgelerine Kale-i Hemşin Zir ve Kale-i Hemşin Bala olarak kaydedilmiştir. Genellikle yabancı araştırmacılar tarafından incelenen bu eserlerin bu çalışma ile birlikte yeniden değerlendirilmesi sağlanmış ve tarihlendirme konusuna farklı bir boyut getirilmiştir. Daha önceki çalışmalarda Zil Kale’nin eksik ve hatalı olan planı bu çalışma ile birlikte tekrardan ele alınarak plan yeniden çıkarılmıştır. Ayrıca Kale-i Bala’nın ilk defa planı çıkarılarak kalenin plan ve mimari özellikleri değerlendirilmiştir.