Hungarian Turkologist Gyula Németh’s View On Ataturk And Hıs Cultural

Yetiştirdiği bilim insanları ve Türklüğün dili, tarihi ile ilgili araştırmaları ile dünyada saygın bir yer edinen Macar Türkolojisi, bu alanda başlı başına bir ekol olan Gyula Németh gibi bir âlimi bilim camiasına kazandırdı. Türklerle ortak tarihi geçmiş, özellikle Türklerin eski ve ortaçağı, bunun Macar dili ve tarihine yansımaları, Macaristan’da Türkoloji etüdlerinin itici gücü olurken, bilim insanlarının da yönünü belirledi. Kökü Kumanlara dayanan Gyula Németh için de, bu, bir bakıma belirleyici oldu ve onun inceleme alanlarından birini teşkil etti. XIX.yüzyılın sonlarından XX. yüzyıla yansıyan süreç, Németh’in ülkesinde kültür bakımından dil, kimlik araştırmaları ve bunların sonuca bağlanması ile geçerken; Türkiye’de imparatorluktan ulus devlet yaratan Mustafa Kemal Atatürk’ün Türklüğün dilinin, tarihinin dünya medeniyeti içindeki yerini ispatlamayı hedefleyen dil ve tarih tezleriyle ilgili çalışmaların, bunlarla ilgili kurumlaşmaların ortaya konulması ile geçti. Bu çalışmada Macarları “kardeş” olarak gören, Türkoloji’ye ilgisi bilinen ve modern Türkiye’yi yaratan bir dünya lideri ile dünyaca ünlü bir Türkoloğun, her iki taraf için de imparatorlulardan ulus devletlere geçişin yaşandığı fırtınalı yıllarda, yeni Türkiye’nin modernleşme çabaları sürecinde yollarının kesişmesinin neden ve sonuçları, Türk Macar ilişkileri çerçevesinde, Türkiye’deki kültür hamleleri temel alınarak, aralarındaki bağlantı ortaya konulmuştur. Çalışmanın amacı, bu temel esaslara binaen, Türkiye bağlantıları henüz yeterince ele alınmamış ve bunun hakkında çok az çalışma yapılmış olan Gyula Németh’in, Atatürk’ün kültür politikasına bakışını değerlendirmektir. Atatürk’ün ve Németh’in şahsında bu bağlantıyı ortaya koymak, aynı zamanda dönemin kültür politikasının mentalitesini yansıtacağından, çıkarılacak sonuçlar, izlenecek kültür politikalarına ışık tutacak nitelikte olacaktır.