EŞ‘ARÎ EKOLÜNDE ALLAH TASAVVURU

Özet Bu çalışma Eş‘arî mezhebinin, tanrı tasavvurunu sunmayı amaçlar. İslam dindarlığının teolojik anlayışının alandaki yaygınlığı sebebiyle belirleyen Eş‘arî ekolün Allah tasavvuru, Müslümanlar arasındaki Allah tasavvurunu da ortaya çıkaracak bir öneme sahiptir. Çünkü Mu‘tezile sonrası dönemdeki biçimi ile İslam Kelam tarihi, bir yönüyle Eş‘arî ekolünün tarihidir. Eş‘arî kendi yaşamının önemli bir bölümünü Mu‘tezile mezhebi içerisinde geçirmiş, fakat muhtemelen bu ekolün teolojik yorumlarını kendisi için yeterli görmeyerek bu mezhepten ayrılmış ve kendi mezhebini kurmuştur. Onun Mu‘tezile ekolünün diyalektiğine olan yakınlığı, onların terminolojisine ilişkin bilgisi, kendi teolojik çabalarında görülür. Buna ek olarak, o Mu‘tezile'ye kendi ekolü içerisinde “öteki” olarak ele almış, kendisine karşı söylem geliştirilen ekol olarak yer vermiştir. Dolayısıyla Eş‘arî ekole ilişkin her teolojik çalışma bir yönüyle de Mu‘tezilî bir çalışmadır. Daha anlaşılır bir ifade ile Eş‘arî ekole ilişkin her araştırmanın bir Mu‘tezilî okuma olduğu da bu yüzden söylenebilir. Çalışmamızda yalnızca Eş‘arî ekole ilişkin değerlendirmelere yer verilmiş, mümkün olduğunca diğer ekollerin değerlendirmelerinden kaçınılmıştır. Çalışmada Gazzâlî’nin doktrine ilişkin değerlendirmeleri ise öne çıkmıştır. Bunun nedeni onun konuya ilişkin yoğun ve yaygın materyali eserlerinde bulundurması ile sınırlıdır.