GELENEK VE MODERNLİK SINIRINDA BİR METİN: “BAHTNÂME- İ CEDİD” ÜZERİNE BİR İNCELEME

Kıyafetname, falname gibi metinler geleneğe dayalı bilme yöntemleri çerçevesinde şekillenmişlerdir. Bu metinlerin ürettiği bilgi, özellikle modern bilimin gelişimiyle kavram ve yöntem bakımlarından bir krize girdi. Bahtname-i Cedid, bu krizin ortaya çıktığı bir zaman aralığında yazılmış bir metindir. İki ana bölümden oluşan Bahtnâme-i Cedid’in yazarı bilinmemektedir. Eser, on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında kaleme alınmış Türkçe bir metindir. Bu özellikleriyle, Bahtnâme-i Cedid, Tanzimat sonrası dönemde yazılmış; klasik fal ve firâset geleneğini modernleşme etkileriyle kısmen harmanlamış, dikkat çekici bir eserdir. İlk kısmı, insan vücudundaki seğirmelerin anlamına odaklanan bir seğirnâme; ikinci kısmı ise bir falnâme niteliği taşır. Eserde geleneksel firâset ilminden yola çıkılarak, insanın fiziksel özellikleri ile ruhsal yapısı, muhtemel davranış tarzları arasında bağ kurulur. Yazarın metni kaleme alma nedenlerinden birisi de halk arasında yanlış bilinen fal ve rüya yorumlarına ilişkin bilgileri düzeltmeyi amaçlar. Metin, gözün şekli, gözün renk, biçim özellikleri, göz kapağı seğirmelerinden karakter analizi yapar. Bu seğirmelerin kişinin bahtı ve geleceğiyle ilişkilendirilebileceğini savunur. Eserin ikinci bölümü ise kura usulüyle yapılan bir falnâme ve açıklamasına ayrılmıştır. Bu kısımda doksan sekiz sayıdan oluşan bir cetvel aracılığıyla kişilerin talihleri yorumlanır. Bu makalede, kıyafetname ve falname yazılı metin geleneği Bahtname-i Cedid üzerinden değerlendirilecek, Bahtname-i Cedid metninin içeriği betimlenerek, yeni içerikler, özellikle söz varlığı üzerinden belirlenecektir.