Nizam-ı Cedid’in Amasya Sancağındaki Yansımaları

18. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren askerlik teknolojisi bakımından Batı’nın gerisinde kaldığını fark eden Osmanlı Devleti, Batı’nın bilimini ve askerlik teknolojisini almaya, kendi bünyesine adapte etmeye çalışmıştır. Bu zihniyet değişimi Osmanlı Devleti’nde Batılılaşma sürecinin başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Genelde yönetici elitlerce yürütülen bu süreç güçlü bir halk desteğinden yoksun olması ve bazı toplumsal kesimlerin muhalefeti nedeniyle yavaş ilerlemiş, bazen de şiddetli engelleme girişimleriyle karşılaşmıştır. Bu etkenler Batılılaşmanın sürekli, düzenli ve hızlı yapılmasına mani olmuştur. Osmanlı Devleti’nin Batılılaşma sürecindeki en önemli evrelerden birisi Nizam-ı Cedid (1792-1807) dönemidir. Nizam-ı Cedid, Tanzimat kadar olmasa da daha önceki Batılılaşma çabalarıyla kıyaslandığında çok daha geniş kapsamlı bir reform programıdır. III. Selim’in öncülüğünde uygulamaya konulan bu program, çıkarlarını tehlikede gören Yeniçeriler ve ulema yanında onların kışkırttığı ahalinin sert muhalefeti ile karşılaşmıştır. Bu muhalefet, ülkede reform yanlıları ile karşıtlarının bir çatışma sürecine girmesi ve nihayetinde Nizamı- Cedid’in yürürlükten kaldırılması, taraftarlarının tasfiyesi ile sonuçlanmıştır. Nizam-ı Cedid ile ilgili çok sayıda çalışma yapılmış olmasına rağmen bu sürecin taşradaki yansımaları üzerinde çok fazla durulmamıştır. Bu çalışmanın amacı önce Amasya Sancağı’nda Nizam-ı Cedid’in uygulanması, gelişimi ve ortaya çıkan tepkileri ve sonuçlarını ortaya koymak, Amasya Sancağı’ndan hareketle de Osmanlı taşrasında Nizam-ı Cedid’in karşılaştığı engeller hakkında genel bir fikir vermektir. Çalışmada arşiv kaynakları ve araştırma eserlerden faydalanılmıştır.