Sulejman Pashë Vërlaci një figurë elitare kulturore kombëtare

Në shekullin XVIII, në skenën politike shqiptare dolën një seri figurash të spikatura politike e shoqërore, një pjesë e mirë me prejardhje nga dyer të mëdha fisnike shqiptare; disa më tradicionale që nga periudha paraosmane, ndërsa disa të tjera të fuqizuara në rangun e fisnikërisë së mirëfilltë, në shekujt e parë të periudhës osmane. Dy prej këtyre të fundit, janë Vërlacët dhe Biçakçinjtë e Elbasanit. Këto dyer fituan të drejtën e trashëgimit familjar të posteve, ofiqeve dhe të gradave të larta shtetërore, u fuqizuan ekonomikisht e politikisht dhe ushtruan pushtet, pothuajse autonom në njësi të ndryshme administrative brenda hapësirës etnike shqiptare. Kjo pozitë, ndikoi që ato jo vetëm të kenë të gjitha mundësitë materiale dhe ndërgjegjen e gatishmërinë për të marrë rolin e elitës në viset tona, por edhe të ngjiznin idetë lidhur me fatin historik të popullit shqiptar. Pikërisht nga këto dyer mori zanafillën dhe zhvillimi i kulturës shqiptare me ndikime lindore, i cili në shekullin XVIII mori përmasat e një lëvizjeje kulturore të gjithanëshme dhe të shumëllojëshme. Fushat ku u shpreh me forcë dhe qartësi kontributi i fisnikërisë shqiptare në zhvillimet kulturore qëndron: së pari, ata kanë themeluar pjesën dërrmuese të institucioneve fetare, kulturore e arsimore, të cilat ishin vatra ku krijohej, përpunohej, njihej dhe kultivohej kultura shqiptare dhe prej nga përhapej ajo; së dyti, kanë qenë aktivë në jetën kulturore, duke u marrë me veprimtari letrare, shkencore e fetare; së treti, kanë përkrahur dhe kanë nxitur dijetarët, letrarët dhe artistët e tjerë.