Tercüme Eserlerde Dipnot Verilirken Verilen Dipnot İle Adres Gösterilen Temel Kaynağın Uyuşması Meselesi (Hayri Kırbaşoğlu Hadis Müdafaası Örneği)

Dipnotlar verilerek yapılan akademik ve bilimsel çalışmalarda verilen bilgilerle dipnot olarak gösterilen adresteki bilgilerin tutarlılığı aynı zamanda yapılan ilmi çalışmaya güveni de artırır. Özellikle aynen alıntılarda bu tutarlılık daha da önem arz eder. Bunun yanında karşılaştırma, telmih, tahkiye etme, özet olarak sunma vb. dipnot şekilleri de olabilir. Bu durumlarda ise alıntı ile dipnot arasındaki ilişki ve irtibatın nasıl olduğunu belirten bakınız (bkz), karşılaştırınız (krş.), benzer rivayetler için bakınız gibi kısaltmalar veya açıklayıcı cümleler verilmelidir. Eğer böyle bir durum yoksa dipnotlar genellikle aynen alıntı gibi anlaşılır. İbn Kuteybe’nin “Te’vilü Muhtelifi’l-Hadis” adlı kitabını ve Hayri Kırbaşoğlu tarafından yapılan “Hadis Müdafaası” isimli tercümesini dipnot-referans kaynak ilişkisi ve tutarlılığı açısından inceledik. Te’vil’in Arapçasında ayetlerin yerleri gösterilmiş fakat “hadislerin tahrici” yapılmamıştır. Buna karşılık Kırbaşoğlu tercümede “hadislerin tahrici”ni de vermiştir. Biz de bu tahriçlerden hareketle tercümenin Te’vil’deki Arapçası ve dipnotlarda verilen temel hadis kaynaklarından sadece veya birinci kaynak olarak verilen Buhari’nin Sahih’indeki yerlerini bulup karşılaştırmaya çalıştık. Yaptığımız karşılaştırma sonucu özellikle dipnotlarda kaynak olarak gösterilen yerde olmayan hadisler, eksik olanlar, konu farklılığı olanlar ve Te’vilin ana metni ve tercümesinde bahsedilen konu ile alakası olmayan hadislerin var olması özellikle dikkat çekmektedir..