Tilimsânî’nin Fıkıh Usûlü İlmine Katkıları

İslâm Hukukunda mezheplerin teşekkülü sonrasında mezhebe ait usûl ve fürû‘un kaleme alındığı pek çok eser telif edilmiştir. Bu sürecin devamında yeni bir yazım şekli olarak “Tahrîcü’l fürû‘ ale’l usûl” edebiyatı karşımıza çıkmaktadır. Bu yazım türünde usûl ve fürû‘ kavramlarının içeriği, aralarındaki ilişki, usûl olarak kabul edilen ilkelerin kaynağı ve fer‘î meselelere etkisi, hilâf konularının esası ve meselelere yansımaları incelenmektedir. Tilimsânî (ö. 771/1370) Mağrib bölgesinde yaşamış önemli bir Mâlikî âlimidir. Onun Miftâhu'l-vusûl ilâ binâi’l-fürû‘ ‘ale’l-usûl adlı eseri “Tahrîcü’l fürû‘ ‘ale’l usûl” tarzında yazılmış orijinal bir eserdir. Tilimsânî, bu tarzda yazılan diğer eserlerden farklı olarak hilafa sebep olan meseleleri usûl konularına göre tasnif edip incelemiş, mezhepler arası mukayeseyi tarafsız bir şekilde yapmıştır. Fıkıh usûlü âlimlerinin görüşlerine değil mezhep görüşlerine yer vermiş, kelâmî tartışmalardan uzak durmuştur. Ayrıca bu eser ile fürû‘ eksenli giden Mâlikî fıkhında bir değişiklik yapmak istemiş; usûle ağırlık vermeyi hedeflemiştir. Makalede Mâlikî mezhebinde alanında tek eser olan Miftâhu'l-vusûl ilâ binâi’l-fürû‘ ‘ale’l-usûl adlı eserin işleniş tarzı, ele aldığı konular kitabın kendi başlıklarıyla incelenmeye çalışılacaktır.