OSMANLI’NIN SON DÖNEMİNDE MAKEDONYA GEVGELİ ÂLİMLERİ

Gevgeli şehri günümüzde Kuzey Makedonya ülkesinde yer almaktadır. Makedonca Гевгелија (Gevgelija) olarak anılan şehir, ülkenin güneydoğusunda başkent Üsküp’e 150 km mesafede ve Yunanistan sınırında bulunmaktadır. Bölge ve çevresi, 14. yüzyıldan 20. yüzyıl başlarına kadar Osmanlı Devleti tarafından yönetilmiştir. 19. yüzyılda Osmanlı idari sisteminde Gevgeli, Selanik vilayetinin bir kazası konumundadır. Salnamede adı Gevgeli (Gevgili/كوكيلى) olarak geçmektedir. Osmanlı Devleti, Selanik-Üsküp-Mitroviça tren hattı güzergâhında bulunan Gevgeli’de hükümet konağı, belediye dairesi, telgrafhane, gazhane, silahhane, tren garı, kışla, fabrikalar ve okullar yaptırarak şehrin önemini daha da artırmıştır. Stratejik bir konumda yer alan Gevgeli, birçok âlimin yetiştiği ve görev yaptığı bir yer hâline gelmiştir. Bu çalışmanın temel konusunu daha önce akademik olarak incelenmeyen Osmanlı son dönemindeki Gevgeli âlimleri oluşturmaktadır. Çalışma Meşihat Arşivi ve Osmanlı arşivleri ışığında Osmanlı son döneminde yaşayan Gevgeli âlimlerinden; Gevgeli nâibi Hüseyin Hüsnü Efendi, Gevgeli nâibi Kasım Tevfik Efendi, Gevgeli müftüsü Mustafa Hulusi Efendi, Gevgeli müftüsü Mustafa Lütfi Efendi ve fetvahane müsevvidi Hafız Abdullah Efendi kapsamında ele alınmıştır. Çalışmada bu âlimlerin; kimlik bilgileri, eğitimleri, icazetnameleri, görev yerleri, hizmetleri ve görev nitelikleri ile ilgili hususlar üzerinde durulmuştur. Söz konusu âlimlerin Gevgeli’deki siyasi, dinî, idari ve sosyal olaylarla olan ilişkileri ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışma dönemsel, deskriptif ve nitel bir araştırmadır. Konuyla ilgili Osmanlı arşiv belgelerinin analizi ve değerlendirilmesine dayalı doküman incelemesi yöntemi esas alınmıştır. Çalışma; spesifik konusu, kapsamı ve alanında yapılan ilk çalışma olması yönüyle özgün bir değer taşımaktadır.