Ebü’l-Hasan el-Harâllî el-Merrâküşî’nin Tefsir Metodu

Bu çalışma, büyük âlimlerin Kur’ân tefsirindeki yöntemlerini inceleyerek onların ilmî ve kültürel katkılarını ortaya koymayı ve bu katkıların asırlar boyunca süregelen etkisini anlamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, tefsir ve tasavvuf alanında önemli bir şahsiyet olan Ebü’l-Hasan el-Harâllî el-Merrâküşî’nin (ö. 637/1240) yöntemini incelemek, Fas ve Endülüs’teki tefsir iliminin gelişimini izlemek açısından önemlidir. Ve bu çalışma, betimleyici-analitik yöntem esas alınarak hazırlanmıştır. Bu çerçevede el-Harâllî’nin tefsire dair metinleri incelenmiş, içerikleri analiz edilmiş ve Kur’an metnine yaklaşımındaki temel özellikler ortaya konulmuştur. Ayrıca, tefsir malzemesinin tespitinde tümevarım yöntemi, diğer müfessirlerle mukayeseli değerlendirmelerde ise karşılaştırmalı yöntem kullanılmıştır. El-Harâllî’nin yöntemi esas olarak, Kur’ân metniyle doğrudan etkileşimi kolaylaştırmayı amaçlayan bir dizi ilke ve prensibe dayanır. Onun tefsiri, ilmî derinlik ile tasavvufî boyutu bir araya getiren bir yaklaşıma sahiptir ve iki ana kısma ayrılır: Teorik Kısım: "Miftâhu’l-Bâbi’l-Mukfel", "Urvetü’l-Miftâh" ve "Tevşiye ve Tüvfiye" gibi risâleleri içerir. Bu eserlerinde, Kur’ân’ı anlama yöntemi olarak nahiv ilmî ile iman esaslarını birleştiren bir yaklaşım sergilemiştir. Uygulamalı Kısım: Kaybolmuş olan tefsiri bu bölüme dahildir, ancak bazı kısımları araştırmacılar sayesinde yeniden gün yüzüne çıkarılmıştır. Harâlî’nin eserleri, tefsir âlimleri nezdinde özel bir önem kazanmıştır. Öyle ki İmam el-Bikâî (ö. 885/1480) "Nazmu’d-Dürer" adlı tefsirinde onun metinlerinden alıntılar yapmıştır. Bu durum, Harâlî’nin ilmî mirasının ne denli kıymetli olduğunu göstermektedir. Muhammâdî b. Abdüsselâm Hayyâtî’nin araştırmaları sayesinde, el-Harâllî’nin dağınık hâlde bulunan metinleri bir araya getirilmîş ve böylece çağdaş nesillerin bu eşsiz ilmî hazineden faydalanmaları mümkün olmuştur.