Rozwód a uprawnienia emerytalne z bazowego ubezpieczenia emerytalnego – przykład Polski

Wprowadzenie: Luka emerytalna kobiet i mężczyzn pozostaje istotnym problemem – przeciętne świadczenia emerytalno-rentowe Polek są znacząco niższe niż Polaków (średnio o ok. 25 proc. w Unii Europejskiej). Różnice te wynikają m.in. z częstszych przerw w aktywności zawodowej kobiet oraz niższego wieku emerytalnego, co przekłada się na zgromadzenie mniejszego kapitału emerytalnego. Niższe emerytury kobiet oznaczają zarazem dłuższy okres życia z mniejszym dochodem, a rozwiedzione kobiety w starszym wieku częściej niż mężczyźni doświadczają ubóstwa. W ostatnich dekadach wzrosła liczba rozwodów, także wśród osób po 50. roku życia. Ponieważ rozwód następuje zwykle po wielu latach małżeństwa, gdy ścieżka kariery zawodowej (często determinowana obowiązkami rodzinnymi) jest już w dużej mierze ukształtowana, pojawia się potrzeba kompensacji różnic w przyszłych świadczeniach byłych małżonków. Jednym z rozwiązań jest podział uprawnień emerytalnych nabytych w trakcie trwania małżeństwa, który w polskim systemie publicznym wprowadzono w 1999 r.Cel: Celem badania była ocena wpływu mechanizmu podziału uprawnień emerytalnych z tytułu rozwodu na wysokość świadczeń emerytalnych kobiet i mężczyzn w powszechnym systemie emerytalnym w Polsce.Materiały i metody: Analiza objęła mikrosymulacje oraz analizę danych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wykorzystano model mikrosymulacyjny generujący 20 tysięcy hipotetycznych biografii, dla których porównano wysokość przyszłych emerytur w dwóch scenariuszach: z podziałem i bez podziału uprawnień emerytalnych nabytych w trakcie małżeństwa. Dodatkowo przeanalizowano dane administracyjne Zakładu UbezpieczeńSpołecznych (ZUS) dotyczące faktycznie dokonanych transferów kapitałuemerytalnego po rozwodach.Wyniki: Symulacje wykazały, że podział uprawnień emerytalnych podczas rozwodu skutkuje nieco wyższymi świadczeniami kobiet kosztem odpowiednio niższych świadczeń mężczyzn. Jednak wpływ tego mechanizmu na poziom emerytur w skali całej populacji jest znikomy, głównie z uwagi na ograniczony zakres jego stosowania. Efekt podziału dodatkowo niweluje częste korzystanie przez kobiety z emerytury minimalnej. Dane ZUS potwierdzają, że mechanizm ten jest rzadko wykorzystywany – w 2023 r. liczba dokonanych transferów kapitału emerytalnego okazała się niewspółmiernie mała w porównaniu z ok. 57 tys. orzeczonymi rozwodami.