Tuzi përgjatë shekujve osmanë

Zona e Tuzit (ashtu si i gjithë rajoni përreth) dhe treva e Ulqinit, ku kemi bërë studime, bart vlera të jashtëzakonshme të një trashëgimie kulturore autoktone. E gjithë kjo hapësirë, ku rrjedhimisht bën pjesë edhe Tuzi, përgjatë historisë, i përket trashëgimisë kulturore autoktone të fisit ilir të labeatëve. Në këtë rajon janë identifikuar edhe gjetjet e kulturës materiale të periudhave të mesjetës, kohës së re dhe asaj bashkëkohore, gjë që dëshmon për vazhdimësinë e jetës në trevën e komunës së Tuzit (Malësi) që nga parahistoria. Nga literatura shohim se në shekullin XIV, Tuzi na paraqitet si emër fisi dhe vendbanimi. Për të parën herë, Tuzi, si një ngulim i vjetër që ndodhet karshi Podgoricës, i quajtur ndryshe edhe “Katuni” (Bashkësia e barinjve), përmendet në vitin 1330, në një kristobulë të Manastirit të Deçanit, kryetar i të cilit ishte Llesh Tuzi. Megjithëse Tuzi në dokumentet e shkruara për të parën herë ndeshet në vitin 1330, këto troje kanë qenë të banuara nga banorët autoktonë ilirë qindra vite para toponimit “Tuz, Tussis” apo ndonjëherë “Tushena (Tuscena)”. Kurse në vitet 1416-1417, Tuzin e shohim të ketë qenë një fshat që numëronte gjithsej 150 shtëpi.