Nurettin Topçu’nun Dinsel Değişim Tecrübesi

Dinî karakterli bireysel tecrübeleri inceleyen bir bilim dalı olan din psikolojisinin temel araştırma konularından biri bireysel dinsel yaşayışın incelenmesidir. Bu araştırmada Türk-İslâm düşünce dünyasında önemli izler bırakan Nurettin Topçu’nun eserleri ve görüşleri içerik analizine tabi tutularak yaşadığı dinsel değişim ve bu değişimin ondaki yansımaları belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda öncelikle yeterli ve gerekli sebeplerin neler olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Daha sonra da yaşanan değişim, dinsel değişim modelleri, özellikle Lofland ve Skonovd tarafından geliştirilmiş olan yedi aşamalı süreç modeli açısından analiz edilmiş olup, bu modele göre Topçu’nun yaşadığı dinsel değişim tecrübesinin gerilim, arayış, karşılaşma ve karar olmak üzere dört aşamada gerçekleştiği söylenebilir. Psikolojik bir analiz yapılmak suretiyle şu sonuca varılmıştır: Nurettin Topçu, gerek kendi hayatında gerekse sosyal çevresinde hoşnut olmadığı durumlar karşısında hayatın anlamı, amacı ve idealleri üzerine sorular sorarak cevaplar aramıştır. Öte yandan Topçu’nun çocukluk evresinde kendisini ruhen etkileyen olaylar yaşamış olmasından söz edilir. Onun erken çocukluk dönemi incelendiğinde, küçük yaşta babasının vefatı onu oldukça etkilemiş gibidir. Zira psikanalitik yaklaşım bağlamında, dine yönelmenin baba imajındaki eksikliği telafi etme amacı taşıdığını ileri süren çalışmalara rastlanmaktadır. Ayrıca Topçu’nun ailesinin geleneksel bir din anlayışına sahip olması da almış olduğu eğitimin etkisiyle sorgulama ve arayış sürecine ivme kazandırmışa benzemektedir. Anlaşıldığı kadarıyla, gençlik yıllarından itibaren derin bir arayış içinde olduğu ve bu arayışın Fransa’daki eğitim sürecinde de devam ettiği görülmektedir. Bu sorgulama ve arayışların sonunda tasavvufa yönelerek bir dinsel değişim tecrübesi yaşamıştır. Onun bu tecrübesinin kendi dininde manevî bir yoğunlaşma ve derinleşme şeklinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu bağlamda Nurettin Topçu’nun hayatını ikiye ayırdığımızda tasavvufa girişine kadar olan kısma kendini bulma süreci, tasavvuftan sonrasına ise olgunlaşma ve hakikate ulaşma süreci olarak sistematize etmek mümkündür. Son olarak bir hususun altını çizmek önem arz etmektedir: Topçu’nun yaşadığı dinsel değişim tecrübesinin sadece dışarıdan bir gözlemle gelişmediği, tam tersine içinde bulunduğu dinî anlayış çerçevesinde daha yoğun ve derunî bir dinî hayata yönelme şeklinde gerçekleştiği söylenebilir.