Osmanlı Yahudilerinin Askerliğe Katılımı

Osmanlı Devleti'nde askerlik sistemi inanç esasına göre şekillenmiştir. Klasik düzende askerlik hizmetinden muaf tutulan gayrimüslim tebaa, bu muafiyetin mali karşılığı olarak cizye vergisi ödemekle yükümlü tutulmuştur. Fakat Kırım Savaşı'nın yarattığı asker ihtiyacıyla birlikte gayrimüslimlerin de orduya katılması gerekli görülmüş ve 1855'te cizye kaldırılmıştır. Savaş içinde gayrimüslimlerin orduya dahil edilmesi girişimleri büyük ölçüde başarısızlıkla sonuçlandığından, 1856 Islahat Fermanı ile gayrimüslimlere bedel ödeme imkânı tanınmış ve bu kesim vergi ödeyerek ordu dışında kalmayı sürdürmüştür. II. Abdülhamid döneminde 1893 yılında Yahudilerin askerlik hizmetine dahil edilmesine yönelik girişimler gündeme gelmiş, ancak bu teşebbüsler uygulamaya geçirilememiştir. Gayrimüslimlerin zorunlu askerlik kapsamına alınması ancak II. Meşrutiyet’in ilanından sonra mümkün olmuş ve 7 Ağustos 1909 tarihli düzenlemeyle askerlik yükümlülüğü tüm Osmanlı tebaasını kapsayacak şekilde genişletilmiştir. İmparatorluktaki gayrimüslim cemaatler arasında askerlik hizmetine en olumlu yaklaşan kesim Osmanlı Yahudileri olmuştur. Yahudi basını ve aydınları askerliği vatandaşlık kimliğinin bir gereği olarak sunmuş; cemaat kura törenlerine coşkuyla katılırken gönüllü askerlik başvuruları basında geniş yer bulmuştur. Hahambaşı Hayim Nahum, askeri düzenleme henüz resmiyet kazanmadan önce harekete geçerek hükümete Yahudi askerlerin dinî ihtiyaçlarına yönelik talepleri içeren bir muhtıra sunmuştur. Fakat askeri alımların resmi olarak başlamasıyla Yahudi cemaatinin de diğer gayrimüslim cemaatler gibi çeşitli yollarla askerlikten kaçınmaya çalıştığı görülmüştür.Bu çalışmada, II. Meşrutiyet sonrası Osmanlı Yahudilerinin zorunlu askerlik meselesine yaklaşımı; Yahudi basını ve aydınlarının söylemleri, Hahambaşılık makamının girişimleri ve cemaatin bu sürece yönelik tutumu (gönüllüler ve firariler) üzerinden ele alınmıştır. Çalışmanın temel kaynaklarını Osmanlı arşiv belgeleri, dönemin Yahudi ve Osmanlı basını ile modern araştırma eserleri oluşturmaktadır.