İslâm Hukuku ve Pozitif Türk Aile Hukuku Açısından Neolokalite

Bu çalışma, sosyolojik ve antropolojik bir kavram olan neolokaliteyi İslâm hukuku ve pozitif Türk hukuku çerçevesinde ele alarak eşlerin evlilik sonrası yerleşim tercihlerinin hukuki ve sosyo-kültürel boyutlarını incelemektedir. Neolokalite, evlenen çiftlerin her iki ailenin yerleşim yerinden ayrı, bağımsız bir konut kurmaları anlamına gelir. Neolokalite, özellikle modernleşme sürecinde yaygınlık kazanan bir yerleşim modelidir. Toplumsal dönüşümlerin aile yapısında ve bireysel mahremiyet algısında meydana getirdiği değişim, bu modelin hem ihtiyaç hem de tercih olarak öne çıkmasına neden olmuştur. Bu bağlamda çalışma, neolokaliteye ilişkin hukuki yaklaşımları karşılaştırmalı bir yöntemle (İslâm Hukuku-Pozitif Türk Hukuku) analiz etmeyi amaçlamaktadır. İslâm hukukunda doğrudan neolokalite kavramı yer almasa da kocanın mesken sağlama yükümlülüğü üzerinden kadın lehine geliştirilmiş hükümler bu yerleşim biçimini dolaylı da olsa desteklemektedir. Evlilik nafakası kapsamında değerlendirilen mesken hakkı, kadının sosyal statüsüne ve mahremiyetine uygun, maddi ve manevi açıdan bağımsız bir meskeni ifade eder. Osmanlı uygulamaları, özellikle mahkeme kararları ve fetvalar, bu yaklaşımı destekler niteliktedir. Pozitif Türk hukukunda ise neolokalite, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun eşlerin ortak konutuna ilişkin düzenlemeleri ve yargı kararları aracılığıyla dolaylı biçimde korunmaktadır. Özellikle terk sebebiyle boşanma da eşin davet edileceği ortak konutun bağımsızlığına dair belirlenen kriterler, mahkeme içtihatlarında belirleyici hale gelmiştir. Çalışma, neolokal yerleşimin sadece bir barınma biçimi değil, aynı zamanda evlilikte bireysel hakların korunması, özel alanın inşası ve aile içi dengelerin yeniden tanımlanması açısından hukuk sistemleri tarafından nasıl ele alındığını karşılaştırmalı olarak incelemekte ve bu bağlamda hukuki normların toplumsal yapıyla olan etkileşimini ortaya koymaktadır. Karşılaştırmalı inceleme sonucunda da görülmektedir ki neolokalite hem İslâm hukuku hem de pozitif Türk hukuku açısından korunmakta ve desteklenmektedir.