Ahmet Remzi Dede’nin Şiirlerinde Aile ve Aile Hukukunun İzleri

Aile ana baba ve çocuklardan oluşan topluluk; aynı evde yaşasın veya yaşamasın, aralarında yakın akrabalık bağı olan kişiler topluluğu; aynı soydan gelen kuşaklar zinciri, sülale; halk dilinde erkeğe göre karısı, eş, zevce, ayal; biyolojide familya anlamlarında kullanılan, örf ve âdetlerin en çok tesirinde kalan müessese olup cemiyetin temelidir. Aslı Arapça olmasına rağmen bu sözcük Türkçede ailevi, ailecek gibi yeni kavramlar türetmiş, pek çok birleşik kelimeyle Türkçeye mal olmuştur. Hukuk gibi çok gelişmiş, eski bir ilimle de birleşerek anlam evrenini daha da genişletmiştir. Medeni hukukun kurumsal bir alt dalı olan aile hukuku; evlilik, boşanma, mal rejimleri, velayet ve vesayet gibi müesseseleri yapılandırarak, aile kurumunu ve bu kurumu oluşturan bireyler arasındaki çok yönlü yasal ilişkileri düzenleyen dinamik bir hukuk disiplinidir. Türklerin İslamiyet’i kabul etmeleriyle İslam hukuku tatbik edilmiş, Müslüman Türk devletleri İslam hukukunun kuvvetlenip yerleşmesinde önemli rol oynamıştır. Osmanlılar devrinde İslam hukuku üç kıtayı içine alan geniş bir coğrafyada tatbik alanı bulmuştur. Tanzimat döneminde sosyal ve ekonomik alanlarda olduğu gibi hukuk düzeni de köklü değişikliklere uğramıştır. Osmanlı hukuk düzeninde adli teşkilatın reforme edilmesi ve yeni kanunların ihdasına yönelik yapısal değişiklikler gerçekleştirilmişse de aile hukuku bu dönüşüm süreçlerinin dışında tutulmuştur. Tebaasının bütününü kapsayan bir aile kanunu hazırlamanın zorluğu, o dönemde aile hukuku alanında kanunlaştırmanın ihtiyaç olmayışı aile hukuku alanında değişikliğe gidilmemesinin nedenleri olarak görülmüştür. Bu sebeple Mecelle’de bulunmayan aile hukuku yarım asır kadar gecikmeli olarak kanunlaşmasa da Hukûk-ı Âile Kararnâmesi’nde yer almıştır. Bu kararnâme İslam ve hukuk tarihinde aile hukuku alanında ilk olma özelliğini taşımış ancak Osmanlı Devleti’nde kısa ömürlü olmuştur. 1872’de Osmanlı hukukunun uygulandığı dönemde Kayseri’de doğan Ahmet Remzi Akyürek divan şiiri geleneği içinde yetişmiş Mevlevî şairlerin son temsilcilerindendir. Remzi Dede’nin şairliğinin yanında şahsiyetinin en belirgin tarafı iyi bir aile babası olmasıdır. Şairliğinin özel bir kısmını oluşturan neşeli mizacı, kişiliğinin ayrı bir özelliği olan derin aile sevgisi divanındaki şiirlerinde önemli bir yekûn oluşturmaktadır. Çalışmamız Osmanlı’nın son, Cumhuriyetin ilk yıllarını yaşayan Ahmet Remzi Dede’nin şiirlerinde başta ailesi ile olan ilişkileri olmak üzere onun üzerinden son dönem Osmanlı aile yapısına ve özelliklerine değinmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada Ahmet Remzi Akyürek’in Divan’ı üzerinde nitel araştırma yaklaşımı uygulanmış, divanındaki şiirler ele alınarak betimsel analiz yoluyla Osmanlı aile hukukunun izleri ve Osmanlı aile yapısının özellikleri ortaya konmaya çalışılmıştır.