Bağımsız Çalışanlar İçin İşsizlik Sigortası

Sosyal güvenliğin temel amacı mesleki, fizyolojik veya sosyo-ekonomik nitelikteki sosyal riskler karşısında sigortalıyı korumaktır. Sigortalının karşılaştığı sosyo- ekonomik risklerden birisi ise işsizliktir. İşsizlik riskine karşı getirilen işsizlik sigortası çalışma arzusu, yeteneği ve iradesine sahip olan işçinin, işini kendi isteği ve kusuru dışında kaybetmesiyle uğradığı gelir kaybının kısmen de olsa geçici bir süre için telafisini amaçlamaktadır. Ancak, bağımsız çalışanların da işçiler gibi işsizlik riskiyle karşı karşıya kaldığı bir gerçektir. Özellikle COVID-19 salgını, bağımsız çalışanlara ekonomik ve sosyal yönden derinlemesine tesir etmiş; bağımsız çalışanlar da işçiler gibi iş ve gelir kayıpları yaşamıştır. Keza küreselleşme, teknolojik gelişmeler, ekonomik krizler, ülkelerdeki demografik değişim ve son zamanlarda hızlıca artan iklim değişiklikleri, çalışma hayatını önemli ölçüde değiştirmekte ve bu değişimden bağımsız çalışanlar da etkilenmektedir. Böylece işsizlik riskiyle mücadele, ülkeler tarafından acilen ele alınması gereken zorluklardan biri olarak görülmeye başlanmış; işsizlik sigortasının bağımsız çalışanlara yönelik genişletilmesi gerekliliği yönündeki görüşler artmıştır. Türk sosyal güvenlik hukuku incelendiğinde, bağımsız çalışanları işsizlik riskine karşı korumayı amaçlayan çeşitli yasal düzenlemeler mevcuttur. Bu düzenlemelerin başında, 2017 yılında 4447 sayılı İşsizlik Kanunu’na bir tür işsizlik sigortası olarak eklenen “Esnaf Ahilik Sandığı sigortası” gelmektedir. Getirilen düzenlemenin en önemli özelliği sigortalılık halinin, ilgili sigorta kapsamına giren sigortalılar açısından zorunlu tutulmasıdır. Keza, 4447 sayılı İşsizlik Kanunu’nda belirlenen nedenlerle işsiz kalan Esnaf Ahilik Sandığı sigortalısına ödenek ödenmekte; çeşitli hizmetler Türkiye İş Kurumu tarafından sağlanmaktadır. Ancak bağımsız çalışanlar için kabul edilen Esnaf Ahilik Sandığı sigortası çeşitli yönleriyle doktrinde eleştirilmektedir. İlgili bu çalışmada öncelikle bağımsız çalışan kavramı incelenecektir. Akabinde, uluslararası hukukta bağımsız çalışanlar için işsizlik sigortası uygulamaları üzerinde durulacaktır. Son olarak Türk sosyal güvenlik hukukunda bağımsız çalışanlar için kabul edilen Esnaf Ahilik Sandığı sigortası analiz edilecek ve söz konusu sigortanın aksayan yönlerine işaret edilecektir.