Metalaşan İnsan Bedeni: Plasentanın Kullanımına Etik ve Fıkhî Bir Eleştiri

Günümüzün modern tıbbî imkanları birçok insana ait atık parçanın tıpta, kozmetikte ve farmasötik madde olarak ilaçlarda kullanımını mümkün kılmaktadır. Gebeliğin nihayete ermesi ile işlevi sona eren ve atık bir parça haline gelen plasentanın kullanım alanları da gittikçe yaygınlaşmaya başlamıştır. Plasenta hem plasentofaji (plasentanın yenilmesi) gibi kültürel uygulamalarda ve hem de doku mühendisliği, yara iyileştirme ve yanık tedavisi gibi çeşitli tıbbî müdahale alanlarında kullanılmaktadır. Tıp, kozmetik ve farmakolojik açıdan önemli bir kaynak haline gelen plasentanın kullanımı ise etik ve fıkhî bir değerlendirmeye ihtiyaçduymaktadır. Nitekim plasenta kullanımı, etik açıdan insan onuru, özerklik, zararsızlık, adalet ve insana ait bir parçanın metalaştırılması gibi pek çok tartışmalı konuyu gündeme getirmektedir. Fıkhî açıdan ise saç, deri, diş, süt, kan ve kemik gibi insandan ayrılan parçaların şer’î açıdan necaset hükmüne girip girmediği, bu parçalardan faydalanmanın ve bunların satışının caiz olup olmadığı ile tüm bu tartışmaların kerâmetü’n-nâs ilkesi etrafında nasıl ele alındığının sorgulanması gerekir. Bu çalışma, etik ve fıkhî boyutlarıyla, plasenta meselesi üzerinden, insana ve insan bedenine ait unsurlara atfedilen saygınlığı görünür kılmayı amaçlamakta; bu yönüyle literatüre özgün bir katkı sunmayı hedeflemektedir. Ayrıca bu çalışma, modern tıbbın sunduğu imkanlarla gaita ve idrar gibi bazı insan kaynaklı atık biyolojik materyallerin de tıp, farmakoloji ve kozmetik amaçlarla kullanımının etik ve fıkhî açıdan problematik bir zemin oluşturabileceğini plasenta örneği üzerinden ortaya koymakta ve bu tür uygulamalara titizlikle yaklaşılması gerektiği vurgusu yaparak insan bedenine ilişkin sınırların yeniden düşünülmesine katkı sunmaktadır.