Uluslararası Ticari Tahkimde Etik ve Deniz Tahkimine Yansımaları

Uluslararası ticari tahkimde etik (ethics), süreçlerin adil, tarafsız ve şeffaf bir şekilde yürütülmesini sağlamak için kritik bir unsur olarak kabul edilmektedir. Etik düzenlemeler, tahkim sürecine dahil olan tüm özel ve tüzel kişileri, davranışsal bir kaideler bütününe uymaya davet eder veya bazen, tabi olunan kurallar çerçevesinde, mecbur tutar. Böylece etik ölçüler getirmekle, süreç içerisinde ortaya çıkabilecek çıkar çatışmalarının önlenmesi, tarafsızlığın tesisi ve bağımsızlığın korunması hedeflenir. Etik düzenlemelerin başlıca hedefleri genel olarak bu şekildeyken; kimi hallerde, uluslararası tahkimde bu düzenlemelerin uygulanabilirliği konusunda çelişkiler ve zorluklarla karşı karşıya kalınabilmektedir. Uygulamada, farklı hukuk sistemleri ve anlayış farklılıkları nedeniyle ortaya çıkan değişkenlikler, tahkim süreçlerinde etik kuralların ve bunlara bağlı çeşitli hak ve yükümlülüklerin temininin etkin bir şekilde hayata geçirilebilmesini güçleştirebilmektedir. Bir bütün olarak tahkimde, varlığı ve uygulaması belki de en önemli unsur olan etik düzenlemelerin yansımaları, tahkim süreçlerinin tamamında rahatlıkla gözlemlenebilir durumdadır. Dolayısı ile etik düzenlemelerin, tahkim kurumunu etkisi altına alan çatı düzenlemelerden olduğu düşünüldüğünde, sektörel tahkimde de şüphesiz etkili olduklarını söylemek mümkündür. Özellikle, deniz ticareti gibi alanlarda, büyük montanlı ulusal veya uluslararası ihaleler, yatırımlar ve kredilerin varlığı, sektörün doğasından kaynaklanır. Bu tip bir alanda da tahkimin, ortaya çıkma ihtimali olan uyuşmazlığın çözümü için en ideal yöntemlerden biri olduğu ve sıklıkla başvurulan bir kurum olduğu göz önünde bulundurulduğunda, deniz ticaret uyuşmazlıklarının tahkim yoluyla çözümü konusunda da etik düzenlemelerin ehemmiyeti su götürmez bir gerçektir. Nitekim, dünyanın önde gelen ve tahkimde dinamikleri belirleyici nitelikte kural ve çalışmaları bulunan kurumlar gibi, özellikle deniz hukuku kaynaklı uyuşmazlıkların çözümü hususunda ihtisaslaşmış kurumlar da kurallarında etik düzenlemelere yer vermektedirler. Anlatımlar boyunca da defaatle ele alınacağı üzere, pek çok uygulayıcı ve geliştirici tarafından, uluslararası tahkimde etik standartların güçlendirilmesi ve uygulanabilirliğinin artırılması için, evrensel bir etik çerçevenin geliştirilmesi gerektiği görüşü belirgin bir şekilde savunulmaktadır. Yalnızca deniz hukuku uyuşmazlıklarının tahkim yoluyla çözümü noktasında değil, uluslararası ticari uyuşmazlıkların genelinde kurumsal tahkimin tercih ediliyor oluşu da göz önünde bulundurulduğunda, uygulamaya hâkim olan veya geliştirilmesi öngörülen normlar üzerine yapılacak bir incelemede, tahkim kurumlarının yaklaşımları kuşkusuz büyük bir etkiye sahiptir.