AVTOMATİK İDARƏETMƏ SİSTEMLƏRİNİN DAYANIQLIĞININ ARAŞDIRILMASINA ÜMUMİ YANAŞMA

Məqalə MATLAB platformasında avtomatik idarəetmə sistemlərinin (ACS) dayanıqlığının parametrlərinin alqoritmlərinin tərtib olunmasına və sistemlərin analizində bəzi məsələlərin həllinə həsr edilmişdir. Ümumiyyətlə bu platforma bir çox üstünlüklərə malikdir. Belə ki, sistemlərin dinamikasını mənimsəməyi asanlaşdıran vizuallaşdırma və modelləşdirmə üçün lazımlı alətlər təqdim edən bu proqramın interfeysi, dayanıqlığın təhlili üçün müxtəlif funksiyaları özündə cəmləşdirən geniş çeşidli alətlərin mövcudluğu, mühəndislərin, sistemlərdə əsas parametrlərin keçid prosesinə və müvafiq tələblərə əsasən qısa müddət ərzində uyğunlaşdırmasına imkan verir. Bu platforma AİS modellərini tez bir zamanda yaratmaq və sınaqdan keçirmək bacarığına malik olmaqla yanaşı, optimallaşdırma prosesini asanlaşdıran sistem və idarəetmə parametrlərini asanlıqla dəyişdirməyə imkan verir [2,5]. Məqalədə AİS-lərin dayanıqlığının təkrar olaraq yenidən təhlili nəzərdən keçirilir ki, bu da parametrlərində, quruluşunda və ya idarəetməsində dəyişiklik edildikdən sonra sistemin dayanıqlığının yenidən qiymətləndirilməsi prosesidir. Bu, sistemlərin layihələndirilməsində və yoxlanılmasında vacib bir mərhələdir, çünki dəyişikliklər dinamikaya və dayanıqlığı nəzərəçarpacaq dərəcədə təsir göstərə bilər. Bunun üçün dayanıqlığın yenidən təhlilinin əsas aspektləri nəzərə alınır. Buna misal olaraq, ötürmə funksiyalarındakı dəyişikliklər, gücləndiricilər və digər sistem parametrləri, sistem arxitekturasındakı dəyişikliklər, o cümlədən kontrollerlərin əlavə edilməsi və ya çıxarılması, sabitliyi təyin etmək üçün tənliyin köklərinin yerini təhlil etmək, sistemin sabitliyini yoxlamaq üçün Bode və ya Nyquist meyarlarından istifadə edilməsini göstərmək olar. MATLAB (Control System Toolbox) sabitliyi müəyyən etmək üçün funksiyalar daxil olmaqla idarəetmə sistemlərini təhlil etməyi və dizayn etməyi asanlaşdırır. Dayanıqlığın təhlili robototexnika, aviasiya, avtomobil sənayesi və təhlükəsizlik və etibarlılığın kritik olduğu digər sahələrdə xüsusilə vacibdir. AİS-lərin dayanıqlığının yenidən təhlili, dəyişən şəraitdə sistemin etibarlılığını və təhlükəsizliyini təmin etməyə kömək edən layihələndirmə prosesinin ayrılmaz hissəsidir. Açar sözlər: dinamik sistem, sabitlik, PID tənzimləyicisi, Matlab, Simulink, ötürmə funksiyası, idarəetmə sistemi, Bode və Nyquist meyarları.