ELAZIĞ MÜZESİ PARTH SİKKELERİ

ÖZElâzığ Arkeoloji Müzesi’nde yer alan 27 adet gümüş, 3 adet bronz olmak üzere toplam 30 adet Parth sikkesi incelen-miştir. En erken tarihli sikke II. Mithradates (MÖ 121-91) dönemine, en geç tarihli sikke ise IV. Vologases (MS 147-191) dönemine tarihlendirilmektedir. Yaklaşık 310 yıllık bir süreç içerisinde 14 farklı Parth kralına ait bu sikkeler aracılığıyla Parth sikkelerinin genel özellikleri, erken ve geç dönemde yaşanan değişim ve gelişimleri görmek mümkündür. Sikkelerin ön yüzlerindeki portreler, Parth hükümdarlarının hem kişisel kimliklerini hem de ideolojik mesajlarını yansıtan önemli belgeler niteliğindedir. Portrelerde Grek ve İran geleneklerinin birlikte kullanıldığı görülmektedir. Diadem, Grek hâkimiyet sembolü olarak öne çıkarken; tiara, özellikle ışınlı yıldız ya da geyik figürüyle süslenmiş biçimleriyle İranî ve yerel unsurları vurgulamaktadır. Kral portrelerinde uzun sakal, çatık kaş, iri göz, kemerli burun ve güçlü çene yapısı neredeyse tüm hükümdarlarda tekrar eden ve doğu karakterini ön plana çıkaran tipolojik özelliklerdir. Dönemler ilerledikçe bu portrelerin giderek stilize edilmesi, erken dönemdeki realist anlayışın yerini idealize edilmiş bir üsluba bıraktığını göstermektedir. Arka yüzlerde tahtta oturan ve elinde yay tutan figür, Parth hanedanlığının sürekliliğini simgeleyen bir ikonografik unsur olarak neredeyse tüm dönemlerde görülmektedir. Bu figürün başında bulunan ve Parthların kökenlerine yapılan bir gönderme olan İskit geleneğini yansıtan kyrbasia, antik dönem yazarlarından Strabon ve Arrianus’un Parthların İskit kökenli olduğu ile ilgili verdiği bilgiyi doğrulamak-tadır.Parth sikkeleri ile ilgili en kapsamlı tipolojik çalışma olan Sellwood’un tipolojisine göre sınıflandırılan sikke-ler üzerindeki kralların tarihleri son yapılan kronolojik çalışmalara göre güncellenerek verilmiştir. Elazığ Arkeoloji Müzesi koleksiyonunda yer alan Parth sikkeleri, yalnızca ekonomik ve ticari işlevleri açısından değil, aynı zamanda Parth krallarının siyasi, dini ve kültürel kimliklerini ortaya koymaları bakımından da büyük önem taşımaktadır. Tipolojik olarak fazla çeşitlilik olmasa bile, ikonografik süreklilikleri ve lejantlardaki unvan kullanımlarıyla Parth Krallığı’nın Grek ve İran kültürel mirasını sentezleyen, özgün karakterini yansıtan birer tarihsel belge niteliğinde olan bu sikkeler aracılığıyla, Parthların Grek ve İran geleneklerini bir arada kullanarak kendi özgün kimliklerini nasıl inşa ettiklerini göstermesi amaçlanmıştır.