Mardin Müzesi’nden Bir Parth Masa Amphorası

Bu makalenin amacı, Mardin Müzesi envanterine satın alma yoluyla dâhil edilmiş bir adet amphorayı ayrıntılı biçimde tanıtmak, söz konusu örneği Parth masa amphoraları ve genel olarak Mezopotamya tipi amphoralar grubu içinde tipolojik ve kronolojik bakımdan konumlandırmak ve olası üretim coğrafyasını tartışmaktır. Mardin Müzesi’ndeki bu tekil amphora, mevcut bilgiler ışığında Türkiye’nin güneydoğusundaki arkeolojik kazı ve yüzey araştırmalarında şimdiye dek belgelenmiş bir form değildir; bu yönüyle Güneydoğu Anadolu arkeolojisi açısından yeni bir tipolojik veri niteliği taşımaktadır. Bununla birlikte, bu durumun bölgede söz konusu amphora grubuna yönelik çalışmaların hâlen sınırlı olmasından ve benzer örnekler için yayımlanmış verilerin form özelliklerini çoğu zaman ayrıntılı biçimde yansıtmamasından da kaynaklanabileceği; bu bağlamda tipolojik karşılaştırmaların taşıdığı güçlüklerin de makale kapsamında ayrıca tartışıldığı vurgulanmalıdır. Çalışmanın kapsamını, dışa çekik ağız, uzun ve içbükey boyun, şişkin gövde, alçak halka kaide, boyun-omuz geçişinde yatay kabartma ve omuz-gövde arasında keskin hatlı zikzak bezeme gibi form ve süsleme özellikleriyle tanımlanan, sırsız yüzeyli tek bir Mardin örneği ile bu tipe ait Mezopotamya, özellikle de Kuzey Mezopotamya buluntularına ilişkin yayımlanmış karşılaştırmalı veriler oluşturmaktadır. Yöntem olarak amphoranın ayrıntılı ölçü ve form analizi, tipolojik ve bezeme temelli betimlemesi ile Mezopotamya tipi amphoralar literatürü üzerinden karşılaştırmalı değerlendirme benimsenmiştir. Bu çerçevede Mardin örneğinin yuvarlak gövde profili, Kuzey Mezopotamya’daki paralellerle olası ilişkisi bakımından tartışılmakta; form, bezeme ve yüzey özelliklerine dayanılarak Mardin Müzesi’ndeki Parth masa amphorası MÖ 2. yüzyıl ortalarından MS 3. yüzyılın ilk çeyreğine tarihlendirilmektedir.