Türkiye’de 2019-2024 Yılları Arasında Üniversite Öğrencilerinde Tütün ve Tütün Ürünleri ile İlgili Hemşirelik Alanında Yapılan Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi

Giriş ve Amaç: Bu çalışma ile üniversite öğrencilerinde tütün ve ürünleri ile ilgili hemşirelik alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenerek konu alanlarının ve özelliklerinin belirlenmesi, eksik alanlarının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: Çalışmada Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığı Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ) veri tabanı kullanılıp 2018-2023 yılları arasında yapılan hemşirelik alanında tütün ve ürünleri ile ilgili bütün tezler taranmıştır. Tarama Türkçe dilinde anahtar sözcük olarak ‘‘sigara”, “tütün”, “elektronik sigara”, “e-sigara”, “pipo”, “puro”, “nargile”, “sigara dumanı maruziyeti”, “ikinci el sigara dumanı”, “pasif içicilik”, “pasif sigara dumanı maruziyeti”, “üçüncü el sigara dumanı maruziyeti” kelimeleri ve /veya bağlaçlarının çeşitli kombinasyonları kullanılarak 10-14 Ocak 2024 tarihleri arasında yapılmış ve tüm tezler taranmıştır. Taranan veri tabanında 470 kayıtlı teze ulaşılmıştır. Dahil etme ve dışlama kriterlerine göre geriye kalan 10 tez incelenmiştir. Bulgular: İncelenen tezlerin yedisinin yüksek lisans üçünün ise doktora tezi olduğu tespit edilmiştir. En çok çalışmanın ise Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı’nda yapıldığı belirlenmiştir. Tezlerin konu özellikleri incelendiğinde sigara içme alışkanlıkları ve sağlıkla ilişkili faktörler/sigara bırakmayı etkileyen faktörler ile sigarayı bırakma ve motivasyonun incelendiği dörder çalışmanın olduğu, sigara ve psikolojik/ruhsal durum ile ilgili faktörlerin incelendiği iki çalışmanın olduğu görülmektedir. Deneysel çalışmalar incelendiğinde çalışmaların daha çok sigara bırakma motivasyonu üzerinde yoğunlaştığı, aromaterapinin, motivasyonel görüşmenin ve model temelli verilen eğitimlerin sigara bırakmada etkili bir yöntem olduğu bulunmuştur. Sonuç: Hemşireler tarafından, genç popülasyon olan üniversite öğrencilerinin sağlığı koruma ve geliştirme konusunda tütün ve ürünleri ile ilgili farkındalık çalışmalarının yapılması ve son yıllarda gençlerin ilgisini çeken e-sigara, nargile gibi diğer tütün ürünleri ile ilgili müdahale temelli çalışmaların yapılması önerilir.