TÜRKİYE’DE BÖLGESEL KALKINMA POLİTİKALARININ KALKINMA PLANLARI ÜZERİNDEN ANALİZİ: KURAMSAL YAKLAŞIMLAR VE POLİTİKA DÖNÜŞÜMÜ

Bu çalışma, Türkiye’de bölgesel kalkınma politikalarının zaman içinde nasıl değiştiğini kalkınma planları üzerinden anlamaya çalışmaktadır. Temel olarak üç soru öne çıkmaktadır: Bölgesel eşitsizlikler planlarda nasıl ele alınmaktadır? Bu sorunlara hangi araçlarla müdahale edilmektedir? Ve bütün bu yaklaşım zamanla nasıl değişmiştir? Bu kapsamda, Birinci Plan’dan On İkinci Plan’a kadar olan metinler nitel içerik analiziyle incelenmiştir. Analiz, bölgesel kalkınma politikasının zamanla belirli bir çizgi izlediğini göstermektedir. İlk dönemlerde daha çok kamu yatırımlarıyla denge kurmaya çalışan bir yaklaşım öne çıkmaktadır. Sonraki süreçte ise seçici müdahaleler ve teşvikler daha görünür hale gelmektedir. Daha ilerleyen dönemde yer temelli ve çok aktörlü bir yapıdan söz etmek mümkündür. Son dönemde ise sürdürülebilirlik ve dirençlilik gibi kavramların daha fazla öne çıktığı görülmektedir. Tüm bu değişime rağmen tablo çok köklü biçimde değişmemekte, bölgesel eşitsizlikler büyük ölçüde devam etmektedir. Başka bir ifadeyle politika dili değişmekte ve araçlar çeşitlenmektedir; fakat sonuçlar aynı ölçüde değişmemektedir. Bu durum, planlarda ortaya konan hedeflerle sahadaki sonuçların her zaman örtüşmediğini düşündürmektedir. Bu nedenle politika ile eşitsizlikleri üreten yapılar arasında bir uyumsuzluk olduğu söylenebilir. Bu açıdan bakıldığında çalışma, bölgesel kalkınma politikalarını sadece araçlar üzerinden değil, bu araçların işlediği daha geniş yapı içinde ele almaktadır. Böyle bir yaklaşımın, literatüre özellikle analitik açıdan farklı bir katkı sunduğu düşünülmektedir.