BUDİZM’DEKİ SKANDHA, APRAMĀṆA VE MAHĀRĀJA HAKKINDA ESKİ UYGURCA FRAGMANLAR

Asya'nın önemli inanç sistemlerinden biri olan Budizm, Siddhartha Gautama'nın öğretilerinden hareketle Hindistan’ın kuzeydoğusunda ortaya çıkan dinî bir harekettir. Varoluşsal acının ortadan kaldırılmasına odaklanan Budizm, varoluşa ilişkin ontolojik ve kurtuluşa ilişkin soteriyolojik ilkeleriyle birlikte kendine özgü bir kozmolojik yapıya da sahiptir. Skandha, apramāṇa ve mahārāja buna ilişkin kavramlardan yalnızca birkaçıdır. Budizm’de skandha, daha yaygın kullanımla beş skandha “beş bileşen, beş yığın” ızdırabın kaynağı olarak tanımlanır. Budist terim olan apramāṇa veya brahmavihāra; dostluk, merhamet, sevinç ve sükûnet olmak üzere dört yüce ilahî durumu ifade etmektedir. Budist gelenek, kozmolojik olarak Sumeru Dağı’na doğaüstü varlıkları yerleştirmektedir. Mahārāja veya Büyük Kral -Dhṛtarāṣṭra (doğu), Virūḍhaka (güney), Virūpākṣa (batı) ve Vaiśravaṇa (kuzey)- evrenin ilahi koruyucuları olarak bu dağın dört köşesini korur. Çalışma, Berlin Turfan Koleksiyonu’nda korunan şimdiye değin neşredilmemiş, Budizm’deki skandha, apramāṇa ve mahārāja kavramları hakkındaki şu üç Eski Uygurca fragmanın filolojik neşrini konu almaktadır: U 1890 (T II Y 60q), U 1894 (T III) ve U 1921 (T III M 135). Yazıda, söz konusu fragmanların çeviri yazısı, harf çevirisi, dil içi çevirisi, açıklamaları ve sözlük/dizin sunulmuştur.