1950 Kuşağı Kadın Öykücülerinden Nezihe Meriç ve Tezer Özlü’nün Öykülerinde Melankoli Üzerine Bir İnceleme

Türkiye’de 1950’li yıllar siyasi, sosyal, kültürel açıdan değişim ve dönüşümlerin yoğun yaşandığı bir dönemdir. II. Dünya Savaşı’nın patlak verişi, savaşın meydana getirdiği olumsuz etkiler, Batı’yla ilişkilerin yoğunlaşarak devam etmesi, ülkenin ekonomik durumundaki dalgalanmalar bu değişimi tetikleyen unsurların başında gelir. Batı’yla olan münasebetler modernizm ve varoluşçuluk gibi akımlara kapı aralamış, bunlar da modernleşme-Batılılaşma çabalarına ivme kazandırmıştır. Varoluşçuluk akımının etkisi ile aşılmaya çalışılan varoluşsal bunalımlar, modernizmle daha da artan bireyselleşme ve kentleşmenin getirdiği problemler, ülkedeki siyasi çatışmalar; toplum fertlerini, sanatı, edebiyatı etkisi altına almıştır. Bu etki, 1950 dönemi yazarlarının eserlerinde melankolik bir atmosfer yaratıp melankoliyi dönemin genel bir söylem dili hâline getirmiş, Türk edebiyatı tarihine “1950 Kuşağı, Bunalım Edebiyatı” nitelemesiyle farklı bir sayfa açmıştır. Her yazar, dönemindeki bunalımlardan az veya çok etkilenmiş; melankoliyi konu, tema ve yapı bakımından eserine farklı şekillerde yansıtmıştır. Söz gelimi 50 Kuşağı’ndan bazı yazarlar toplumsal meseleleri, değişim ve bunalımları eserlerine melankolik bir dille yansıtırken kimi yazarlar da toplumsal ve siyasi meselelerden uzak kalarak kendi varoluşunu ve yabancılaşmasını bir bunalım olarak eserine yansıtmıştır. 50 Kuşağı öykücülerinden Nezihe Meriç ve Tezer Özlü bu farklılığın iki ayrı sembolüdür. Nezihe Meriç, toplumsal meselelerden önemli ölçüde etkilenmiş bunları öykülerinde melankolik bir söylemle aktarmıştır. Bu durum, anlatının yapısını da şekillendirmiş; yazar, sosyal meseleleri olay örgüsü, diyalog gibi klasik anlatım teknikleri ile aktarmıştır. Tezer Özlü ise toplumsal melankoliyi ikinci plana almış, daha çok kendi beninde yaşadığı bunalımları eserine yansıtmıştır. Bunu yaparken de olay örgüsünün olmadığı, zihinsel sayıklamaların ve içsel konuşmaların mevcut olduğu anlatım tekniklerini kullanmıştır. Çalışmada, aynı kuşağın farklı kutbunda yer alan iki kadın öykücünün, öykülerindeki “melankolik” dil, söyleyiş ve tutum incelenmiştir. Amaç; edebiyat tarihinde yeni, değişen ve birçok noktada ortak söylem dili vücuda getiren dönemin, Modern Türk öyküsünde nasıl karşılık bulduğunu ve bu karşılığın iki kadın öykücünün öykülerinde ne şekillerde tezahür ettiğini incelemektir.