Arap Dilinde Mezhepler Arası Telfîk

Arap dilinin kendine özgü bir yapısı bulunmaktadır. Bazı durumlarda kelimelerin şekil veya harekeleri bile anlamın değişmesine sebep olmaktadır. Nitekim Kur’ânı Kerim’in harekeleme çalışmaları da yanlış anlamın önüne geçme amacıyla başlamıştır. Ancak harekeleme çalışmalarına rağmen Kur’ân âyetlerinin anlamı hususunda âlimler arasında ittifak sağlanmamıştır. Bunun neticesinde de farklı kırâatler ortaya çıkmıştır. Ortaya çıkan bu farkların çoğu gramer kurallarına dayanmaktadır. İlim ehli arasında birçok alanda olduğu gibi Arap dili alanında da zaman zaman ihtilaflar söz konusu olmuştur. Ortaya çıkan bu ihtilaflar neticesinde de her görüş sahibi doğal olarak kendi görüşüne takviye, karşı görüşe de reddiye niteliğinde olan bazı deliller ortaya koymuştur. Arap dilinde meydana gelen görüş ayrılıkları bazen dil ekolleri arasında, bazen de bireysel olarak dilbilimciler arasında gerçekleşmiştir. Bazı dilbilimciler ise var olan görüşleri derleyip bu görüşlerin belli kısımlarını birleştirerek yeni bir görüş ortaya koymuşlardır. Fıkıh ilmindeki telfîk ve (ihdâsu kavlin sâlis) Üçüncü bir görüş ortaya çıkarma eylemi ile münasebet içerisinde olan bu durum, bazı âlimler tarafından dolaylı, bazıları tarafından oğrudan telfîk olarak isimlendirilmiştir. Diğer gramer kurallarında olduğu gibi müstakil bir biçimde ele alınmayan ve dilbilimciler tarafından dağınık bir şekilde zikredilen dildeki telfîk meselesi ilk defa İbn Cinnî tarafından “el-Hasâis” adlı eserde “Terkîbu’l-mezâhib” ismiyle müstakil olarak ele almıştır. Dildeki telfîk meselesini mutlak olarak caiz görenler olduğu gibi şartlı olarak kabul edenler de olmuştur. Bazı âlimler ise dildeki telfîk meselesini yine dilde olan kelimelerin ayrı baplardan seçilip birleştirilmesi olarak bilinen “Tedâhulü’l-luğât” meselesine hamlederek tedâhul için var olan hükümlerin dildeki telfîk için de geçerli olduğunu ifade etmişlerdir. Çalışmada bazı konular hakkında farklı görüşleri telfîk edip ortaya yeni bir görüş çıkaran bazı dilbilimcilerin görüşleri ele alınıp kapsamlı biçimde tahlil edilip dildeki telfîk meselesinin nasıl gerçekleştiği, diğer görüşlere göre konumunun ne olduğu ve dilbilimciler tarafından nasıl karşılandığı gibi sorular cevaplandırılmaya çalışıldı. İfade edildiği üzere konu fıkıh ilmindeki telfîk ve ihdâsu kavlin sâlis meseleleriyle yakın münasebet içerisinde olduğundan her ne kadar çalışmanın ana konusu Arap dilindeki telfîk meselesi olsa da konunun bütüncül ve daha iyi anlaşılması hasebiyle fıkıh ilmindeki telfîk ile ihdâsu kavlin sâlis meseleleri gereği kadar açıklandıktan sonra Arap dilindeki telfîk meselesi ele alındı. Bu bağlamda çalışmanın konusu olan Arap dilindeki telfîk meselesi çerçevesinde dilbilimcilerin ilgili konu hakkındaki görüşleri tek tek ele alınıp incelendikten sonra bu mezhepleri telfîk edenlerin görüşü açıklanmaya çalışıldı. Öte yandan Arap dilinde tespit edilen telfîk şeklindeki görüşlerin, anlam, dil kuralları ve diğer dilbilimcilerin görüşleri dikkate alınarak isabetli olup olmadıkları ve var olan diğer görüşlere göre keyfiyet derecelerinin ne olduğu gibi hususlar açıklanmaya çalışıldı. Yapılan araştırma neticesinde dilbilimcilerin bazen iki mezhebin görüşünü bazen birden fazla dilbilimcinin görüşünü telfik ettiği, telfîk’in bir çok alim tarafından kullanılan yaygın bir yöntem olduğu tespit edilmiştir.