52 NUMARALI MÜHİMME DEFTERİ’NE GÖRE 1583-1584 YILLARI ARASINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE EŞKIYALIK OLAYLARI

Bu makale “52 Numaralı Mühimme Defteri’nin 121-250 arası sayfalarındaki bilgilerden üretilmiştir. Belirtilen sayfalar aralığında bulunan 355 hüküm incelenerek Osmanlı coğrafyasında meydana gelen eşkıyalık hareketleri hakkında elde edilen veriler değerlendirilmiştir. Bilindiği üzere 1583-1584 yılları Osmanlı Devleti’nin İran Safevi Devleti ile mücadele ettiği bir dönemdir. Savaşın devam etmesini de fırsat bilen başıbozuk insanların çıkardıkları asayiş problemleri, yerel yöneticiler tarafından engellenemeyince devletin müdahalesini gerektirmiştir. Böylece eşkıyalık olayları Divan-ı Hümâyun’da görüşülerek yerel bir sorun olmaktan çıkmış ve devletin müdahalesi neticesinde de bu olaylar Mühimme defterlerine kaydedilmiştir. Çalışma üç ana bölümden meydana gelmektedir. İlk bölüm eşkıyalığın sebepleri, ikinci bölüm eşkıyalık hareketinin oluşumu ve yayılışı, üçüncü bölümde ise eşkıyalığa karşı devletin aldığı önlemler ve verilen cezalara değinilmiştir. Makalede eşkıyalık olaylarının hangi bölgelerde meydana geldiği, olayların ortaya çıkmasının nedenleri ve sonuçları üzerinde durulmuştur. Bu süreçte eşkıya gruplarının içerisinde kimlerin yer aldığı, bölge halkına verdiği zararlar Mühimme defterindeki hükümlere göre incelenmiştir. Ayrıca eşkıyaların gerçekleştirdiği sosyal düzeni bozan pek çok olay hakkında da bilgiler verilmiş, devletin eşkıyalık olaylarını önlemeye karşı kullandığı yöntemler ve eşkıyalara verilen cezalar üzerinde durulmuştur.