Eskişehir’de Damat Kaldırma Geleneği Üzerine Bir Değerlendirme

Geçiş ritüellerinden biri olan evlilik, Türk kültüründe yalnızca bireylerin değil, ailelerin ve toplumsal yapının da dönüşümünü ifade eden önemli bir geçiş dönemidir. Bu süreç, evlilik öncesi, evlilik sırası ve evlilik sonrası olmak üzere üç temel aşamada ele alınır ve her aşama kendi içinde farklı ritüel ve uygulamaları barındırır. Bu ritüeller bireylerin toplumsal rollere uyum sağlamasına, yeni kimlikler kazanmasına ve topluluk tarafından kabul edilmesine aracılık eder. Evlilik öncesi uygulamalardan biri olan damat kaldırma, bu bağlamda önemli bir işlev üstlenmektedir. Kına gecesinin hemen ardından gerçekleştirilen bu ritüel, kına gecesinin kadını ön plana çıkaran yapısına karşılık erkeği merkeze almakta, böylelikle düğün öncesi süreçte toplumsal cinsiyet dengesi sağlanarak hem kadın hem de erkek, evliliğe ve toplumsal sorumluluklara hazırlanmış olmaktadır. Bu makalede; Eskişehir yöresinde günümüzde de icra edilmekte olan damat kaldırma geleneği ele alınmıştır. Araştırma kapsamında, derleme ve gözlem yoluyla elde edilen veriler yapısal ve işlevsel açıdan analiz edilmiş, ayrıca yazılı kaynaklardan yararlanılarak karşılaştırmalı değerlendirmeler yapılmıştır. Elde edilen bulgular, damat kaldırma geleneğinin Türkiye’nin diğer bölgelerinde görülen ritüellerle ortak özellikler taşıdığını; ancak Eskişehir ve çevresinde kendine özgü bir biçim kazandığını göstermektedir. Geleneğin kent kültüründeki değişim ve dönüşümlere uyum sağlayabildiği, mizah ve eğlence unsurları içerdiği ve kötü iyelerden korunma amacına hizmet ettiği tespit edilmiştir.