Türkiye’de Devlet Aklının Tarihsel ve Sosyolojik Görünümleri

Bu çalışma, devlet aklı kavramını kuramsal ve tarihsel bir çerçevede ele alarak, Batı siyaset felsefesi ile Türk siyasal kültürü ve geleneği arasındaki kesişim noktalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, devlet aklı kavramının tarihsel gelişimi Giovanni Botero ve Friedrich Meinecke gibi düşünürlerin katkılarıyla izlenmiş, bu aklın özellikle devletin bekası, yasa, ahlak ve meşruiyetle kurduğu bağlar analiz edilmiştir. Türkiye bağlamında ise devlet aklının tarihsel sürekliliği ve dönüşümü, Göktürk Devleti dönemine ait Orhun Yazıtları, Osmanlı’da Koçi Bey Risalesi ve Cumhuriyet döneminde Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk metni üzerinden incelenmiştir. Bu metinler, devletin merkeziliği, karizmatik liderlik, devlet adamı, iç ve dış tehdit algısı, beka söylemi gibi kavramların tarihsel ve kültürel kodlarla nasıl iç içe geçtiğini göstermektedir. Bu çalışmada “devlet aklı” kavramı Türk toplumsal yapısı arka planı ile hem tarihsel hem de karşılaştırmalı bir bağlamda incelenmiş ve tarihsel-karşılaştırmalı yöntem takip edilmiştir. Ele alınan üç metin üzerinden nitel veri çözümlemesi yapılmıştır. Orhun Yazıtları, Koçi Bey Risalesi ve Nutuk, her biri kendi döneminin siyasal söylemini temsil eden birer “devlet aklı belgesi” olarak değerlendirilmiştir.