Millî Mücadele Dönemi’nde Türk Dış Politikasının Temel Esası Olarak Misak-ı Millî

Osmanlı Devleti’nin çöküş yıllarında ortaya çıkan bağımsızlık mücadelesi, Türk milletinin tarihsel iradesinin somut ifadesi olan Misak-ı Millî belgesiyle siyasal bir programa dönüşmüştür. 17 Şubat 1920’de Son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilen bu belge, Türk milletinin bağımsızlık ve belirlenen yeni sınırlarını koruma yönündeki kararlılığını ulusal bir mutabakat hâline getirmiştir. Çalışmamızda Misak-ı Millî’nin hazırlık süreci, Meclis-i Mebusandaki kabulü ve ardından Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) açılmasıyla birlikte dış politika alanında nasıl bir ilke hâline geldiği incelenmektedir. Bu çerçevede, Sevr Antlaşması tasarısı, Londra Konferansı, Ankara İtilafnamesi, Mudanya Mütarekesi ve Lozan Antlaşması süreçlerinde Misak-ı Millî’nin ilke düzeyinde oynadığı yönlendirici rol ele alınmaktadır. Bu çalışmada, Mustafa Kemal Paşa’nın diplomatik öngörüsü ve tam bağımsızlık anlayışı çerçevesinde Misak-ı Millî’nin, yalnızca sınır belirleme metni olmadığını aynı zamanda millî egemenliğin, haysiyetin ve siyasal bağımsızlığın teminatı olarak değerlendirildiğini ortaya koymaya çalıştık. TBMM’nin farklı görüşlere rağmen bu hedefte birleşmesi, millî dış politikanın bütüncül karakterini göstermektedir. Nitekim TBMM, Bekir Sami Bey’in Londra’da imzaladığı antlaşmaları reddederek bağımsızlık ilkesinden taviz vermemiş, Mudanya ve Lozan süreçlerinde aynı kararlılığı sürdürmüştür. Misak-ı Millî yalnızca Millî Mücadele’nin diplomatik çerçevesini değil, Cumhuriyet Dönemi Türk dış politikasının ideolojik ve hukuki temelini de şekillendirmiştir. Bu yönüyle Misak-ı Millî belgesi, Türkiye’nin “kayıtsız şartsız bağımsızlık” anlayışını tarihsel süreklilik içinde belirleyen bir dış politika manifestosu niteliğini taşımaktadır. Çalışmamızda, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, Osmanlı Arşivi, Osmanlı Mebusan Meclisi ve TBMM Zabıt Cerideleri başta olmak üzere süreli yayınların yanı sıra telif ve tetkik eserlerden faydalanılmıştır.