Entegre arazi kullanım planlaması ile arazi tahribatının dengelenmesi: Türkiye için kapsayıcı bir çerçeve

Bu araştırmada, Türkiye’de arazi tahribatının önlenmesi, azaltılması ve tersine çevrilmesine yönelik kavramsal bir çerçeve geliştirilmiştir. Araştırmada Entegre Arazi Kullanım Planlaması (E-AKUP) uygulaması temelinde; IPBES kavramsal çerçevesi, UNCCD Arazi Tahribatının Dengelenmesi (ATD) kavramsal çerçevesi ve FAO’nun Sürdürülebilir Arazi Yönetimi (SAY) ana-akımlaştırma metodolojisi kavramsal çerçevesi bütünleştirilmiştir. Araştırma yöntemi olarak doküman analizi kullanılmış, arazi tahribatına ilişkin ulusal ve uluslararası literatür, politika belgeleri ve raporlar incelenmiştir. ATD-Karar Destek Sistemi (ATD-KDS) verileri ve metodolojik çerçevesi dikkate alınarak çok düzeyli bir planlama modeli tasarlanmıştır. E-AKUP’un hedef belirleme, durum analizi, planlama, uygulama ve izleme-değerlendirme aşamaları, Google Earth Engine (GEE) tabanlı ATD-KDS ile bütünleştirilmiştir. Araştırmada, arazi tahribatına neden olan başlıca faktörlerin iklim değişikliği, su ve toprak faktörleri olduğu ve bu faktörlerin toplamda %71.2’lik bir oranla arazi tahribatında en yüksek paya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu bulgu, arazi tahribatı ile mücadelede önleme ve dayanıklılık odaklı politikaların önceliklendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Geliştirilen modelin, Net Sıfır Arazi Tahribatı hedefine uyumlu, ekosistem hizmetlerini koruyan ve sosyo-ekonomik fayda sağlayan sürdürülebilir arazi yönetimi politikalarına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Ayrıca, ATD-KDS’nin E-AKUP ile kullanılmasının sadece çevresel hedeflere ulaşılmasında değil, sosyal ve ekonomik kalkınmaya yönelik politikaların oluşturulmasında da önemli rol oynayacağı öngörülmektedir.