Szukający słów, których nie ma

Relacja między dziełami Wisławy Szymborskiej i Jerzego Ficowskiego to poniekąd relacja między centrum a obrzeżami, stolicą a peryferiami polskiej poezji XX i początków XXI wieku. Tak nakreślona biegunowość wynika zarówno z różnicy w statusie twórców, jak i z ich świadomych wyborów artystycznych. Co do statusu – rzecz jest jasna, z jednej strony mamy poetkę o niepodważalnym talencie, wyróżnioną Nagrodą Nobla, zdolną oddziaływać w równej mierze na emocje oraz gusty nieprofesjonalnych czytelników rzadko sięgających po wiersze, jak i na oceny wytrawnych badaczy oraz krytyków literackich. Z drugiej – poetę naznaczonego piętnem przeoczenia i niedostatecznego uznania, autora wierszy licznych, ale ginących w cieniu jego pozostałych aktywności, sytuujących się na pograniczu między poezją należącą do literatury wysokiej a inną twórczością1. Jego liryka ma wiernych admiratorów i doczekała się współcześnie nowych odczytań, zawsze jednak pozostawała marginalna względem głównego nurtu2. Wyznaczanie tego ostatniego przez Szymborską wynika z niezrównanej uniwersalności wierszy, wyboru tematów niezbywalnie istotnych i bliskich każdemu, a także wyrafinowanej prostoty języka, dzięki której twórczość ta względnie mało traci w przekładzie. Poboczność Ficowskiego wiąże się natomiast między innymi z tym, że najwięcej talentu i wysiłku włożył on w wiersze poświęcone Zagładzie, profilując się tym samym jako poeta jednego tematu, jednego tomu – ważnego, pozwalającego mu wybrzmieć w bardzo wielu językach – ale odwracającego uwagę od reszty twórczości lirycznej autora. Wspomniana reszta charakteryzuje się przy tym swoistą lokalnością tematów i form, jest lingwistyczna, ale nie dość eksperymentalna, by pociągać zadeklarowanych miłośników awangardy, i nie dość tradycyjna, by bez żadnych zastrzeżeń zaliczyć poetę do grona współczesnych klasycystów.