İran Kaynaklarına Göre Kerim Han Zend-Osmanlı Mücadelesi (1774-1779)

Bu çalışmada Kerim Han Zend (1751-1779) ile Osmanlı Devleti arasındaki mücadele İran kaynaklarına, özellikle Zend dönemi kroniklerine dayanılarak incelenmiştir. Osmanlı Devleti’nin Zendlerle olan münasebetleri konusunda İran kaynaklarının kullanıldığı çalışmaların Türkiye’de pek fazla yapılmadığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla bu çalışmanın Osmanlı-Zend ilişkilerinin aydınlatılmasına önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir. 1751 yılında Zend Devleti’ni kuran Kerim Han ile Osmanlı Devleti arasında 18. yüzyılın sonlarında Bağdat havalisinde ve Basra’da bazı savaşlar yapıldı. İran kaynaklarına göre Osmanlı-Zend ilişkilerinin bozulmasının ve sonunda savaşla sonuçlanmasının asıl sorumlusu Osmanlı Devleti’nin Bağdat valisi Ömer Paşa idi. Ömer Paşa’nın Zendler aleyhine Basra Körfezi sahillerindeki Arap kabileleri ile geliştirdiği münasebet, İranlılar tarafından kutsal kabul edilen şehirlerde uyguladığı katı siyaset, Hac yapmak üzere Bağdat’tan geçmek zorunda olan İranlılardan vergi alması ve Bağdat havalisinde vebadan ölen İranlıların mallarını müsadere etmesi Osmanlı-Zend ilişkilerinin bozulmasına sebep oldu. Bu çalışmada elde edilen bulgulara göre iki ülke ilişkilerinin bozulmasına sebep olan ve göz ardı edilmemesi gereken bir başka husus Kerim Han’ın Osmanlı Devleti aleyhine genişleme siyaseti izlemesiydi. Kerim Han’ın Basra Körfezi ticaretinde pay sahibi olma arzusu, İranlılarca kutsal kabul edilen ve Osmanlı sınırları dahilinde bulunan şehirlere nüfuz etme çabası ve Baban Emirliği üzerinden genişleme siyaseti izlemesi Kerim Han ile Osmanlı Devleti’ni karşı karşıya getirdi.