Piling Pook-Pangalang Higaunon: Mga Kabilin sa Pagsilip sa Sinaunang Pamayanan sa Iligan

Madalang mabasa sa mga batis-kolonyal ang mga sinaunang pamayanan sa bansa, kahit pa ang sa lungsod ng Iligan kung saan ang mga Higaunon ang kinikilalang unang pangkat etnikong nanirahan dito. Sila rin ang unang nagpangalan sa ilan sa mga pook ng Iligan kung kaya, layunin ng papel na masuri ang mga piling pook-pangalan batay sa kanilang konteksto at masilip ang sinaunang pamayanan sa Iligan gamit ang kabilin ng mga Higaunon. Ang onomastikong pag-aaral na ito ay gumamit ng etnohistorikal na pamamaraan sa pagkalap ng mga datos mula sa larang at artsibo, kabilang na ang pakikipanayam, ginabayang talakayan, at pagsusuri sa mga naririyang dokumento, upang maipaliwanag ang mga sumusunod na suliranin ng papel: 1. Ano ang kaugnayan ng mga pook-pangalan sa pagdungaw sa nakaraan? 2. Bakit maituturing na kabilin ng mga nakaraang Higaunon ang mga pook-pangalan sa Iligan? 3. Papaanong pinapalitaw at inilalarawan ng mga piling pook-pangalan ang sinaunang pamayanan ng mga Higaunon? 4. Papaano mapapangalagaan ang mga katutubong pook-pangalan bilang kabilin sa gitna ng pagbabago ng panahon at lipunan? Ang pagtatampok at pagsusuri sa mga piling pook-pangalan ng mga Higaunon ay nagpapatibay sa kahalagahan at kabuluhan nito sa pagsasalamin sa ilang aspekto ng kanilang sinaunang pamayanan, katulad ng kabuhayan, kapaligiran at kasaysayan. Napatunayan din ng papel ang historikal na kagamitan ng mga pook-pangalan sa patuloy na pagsusumikap na mabuo at lubos na maunawaan ang kalinangan at kasaysayan ng mga bayan sa Pilipinas sa tulong ng mga di-tala o di-kumbensyunal na batis. Isinusulong din ng pag-aaral na ito ang pagpapanday ng mga simulain o batas na mangangalaga sa mga pook-pangalang Higaunon mula sa mga panlipunang pagbabago na bubura sa kanila bilang kabilin ng nakaraan na durungawan ng kasalukuyang henerasyon. Mga Susing Salita: Pook-Pangalan, Higaunon, Iligan, Kabilin, Sinaunang Pamayanan