QAZIMA MƏHLULLARININ BORUDA AXMASI ZAMANI QRADİYENT-SÜRƏT SAHƏSİNİN FORMALAŞMASI

Neft və qaz quyularının qazılması zamanı geniş tətbiq edilən qazma məhlulları öz reoloji və struktur quruluşlarına görə bir-birindən xeyli fərqli olur. Tədqiqatlar göstərir ki, əksər hallarda bu məhlullar özlü-plastik reoloji xüsusiyyətlərə malik olmaqla başlanğıc sürüşmə gərginliyi ilə xarakterizə olunur. Məqalə özlü-plastik xüsusiyyətə malik olan qazma məhlullarının qərarlaşmış axınlarında qradiyent-sürət sahəsinin formalaşması məsələlərinə həsr olunub. Qazma məhlulunun boruda axını zamanı en kəsik istiqamətində axının yeni fiziki modelinə uyğun olaraq statik təzyiq qradiyenti formalaşdırdığı Bernulli qüvvəsi boru divarlarından mərkəzə doğru yönəlmiş olduğu üçün dispers fazanın miqrasiyasına səbəb olur. Məqalədə Binqam mayesi axını üçün təzyiq və sürət qradiyentlərinin formalaşmasının xüsusiyyətləri göstərilmişdir. Axının yeni fiziki modelinə uyğun olaraq özlü-plastik mayelərin axması zamanı sürət və təzyiq qradiyentlərinin en kəsik boyu dəyişilməsinin epürləri qurulmuşdur. Qazma məhlullarına tətbiq olunan axının yeni fiziki modelinin tətbiqi və fazaların qarşılıqlı təsirinin nəzərə alınması hesabına quyuların qazılmasının səmərəliliyinin artırılmasının mümkünlüyü perspektiv baxımdan çox əhəmiyyətli olması işdə vurğulanmışdır. Bu perspektiv təkcə qazma prosesi ilə bağlı olmayıb, həm də karbohidrogenlərin çıxarılması, yığılması və nəqli ilə bağlı olduğu üçün xeyli əhəmiyyət kəsb edir. Açar sözlər: qradiyent-sürət sahəsi, özlü-plastik maye, qazma məhlulu, Bernulli qüvvəsi, fiziki model, qərarlaşmış hərəkət.