BİTKİ MƏNŞƏLİ KİTRƏ MƏHLULLARININ MÜXTƏLİF HƏLLEDİCİ MÜHİTLƏRİNDƏ REOLOGİYASININ TƏDQİQİ

İşdə bitki mənşəli kitrə biopolimerləri (BMK) kimi üç tip – şam (küknar), albalı və akasiya ağaclarının cavan gövdələrindən toplanan qətran məhlullarından istifadə olunmuşdur. Yığılmış BMK-lər mexaniki qarışıqlardan təmizənərək saflaşdırılmış və toz halına salınmışdır. Biopolimerlərin müəyyən qatılıqlı məhlullarının duz, qeyri-üzvi və səthi aktiv maddə iştirakında özlülükləri tədqiq edilmişdir. Müxtəlif axın şəraitində özlülüyün temperatur və elektrolit qatılığından asılılığı öyrənilmişdir. Göstərilmişdir ki, küknar mənşəli BMK məhluluna həm duzun, həm də anion səthi aktiv maddənin əlavə edilməsi ilə özlülük artır. Anion səthi aktiv maddə olan karboksimetilsellüloza iştirakında hər üç BMK məhlullarının müəyyən qatılıqlarında səthi və daxili gərilmələri tədqiq olunmuşdur. Müəyyən edilmişdir ki, karboksimetilsellülozanın səthi gərilməsi 37.4 mN/m olduğu halda onun BMK məhlullarına əlavə edilməsi hər üç biopolimer məhlulunun səthi gərilməsi 31.8 mN/m-ə qədər azaldır. Bu biopolimerlərin makromolekulları arasında intermolekulyar qarşılıqlı əlaqələrin əmələ gəlməsi ilə əlaqədardır. Açar sözlər: bitki mənşəli kitrə, biopolimer, özlülük, səthi və daxili gərilmə