Ўрта Осиё хўжаларининг сакраллашуви масаласига доир

Мусулмон жамиятида сакрал хонадонлар (sacred family, saintly family) тарихи ва уларнинг ижтимоий-сиёсий ҳаётдаги роли исломшуносликда алоҳида қизиқиш билан ўрганиладиган муаммолардан саналади. Замонавий исломшуносликда sayyidosharifology деб ном олган бу йўналишнинг назарий муаммоларига бағишланган бир қатор янги нашрлар ҳам эълон қилинган (К.Моримото, Р.Қилич, Т.Бернҳаймер ва бошқ.). Мазкур тадқиқотларда сакрал хонадонлар дейилганда ўз генеалогиясини Муҳаммад алайҳиссаломга боғловчи саййид-шарифлар назарда тутилган. Изланишларнинг географик қамрови ҳам асосан Шимолий Африка, Яқин Шарқ ва Шимолий Ҳиндистон билан чегараланган. Лекин сакрал хонадонлар билан боғлиқ илмий муаммолар ислом оламининг йирик ва муҳим минтақларидан бўлган Марказий Осиёда ҳам мавжуд. Қолаверса, бу минтақадаги сакрал хонадонлар фақатгина саййид-шарифлар чегарасидан анчагина ташқарига чиқиб кетади. Масалан, катта қисми ўз генеалогиясини чаҳорёрларга боғловчи хўжалар ҳам сакрал хонадонлар тоифасига даъво қилади. Бироқ маҳаллий тадқиқотчилар саййид ва хўжаларнинг насаб даъволарини, минтақа жамиятида тутган мавқеини етарлича фарқламайдилар. Табиийки, бу насабга оид матнлар таҳлили ва талқинида, муаммонинг илмий ечимига салбий таъсир кўрсатади. Ушбу жиҳатларни эътиборга олган ҳолда тақдим этилаётган мақолада хўжалар қатламининг насаб даъволари, сакраллашув жараёни ҳамда саййидлар билан муносабатларини очиб беришга ҳаракат қилинган.