93 Harbi’nin Romanı Aşela’da Yapı ve İzlek

Kimlik inşası, ideoloji aktarımı ya da geçmişi anlama arzusu gibi gerekçeler edebiyat-tarih ilişkisini temellendirir. Yazar, toplumsal hayatı derinden etkileyen tarihî olayları ve şahsiyetleri malzeme edinir. 93 Harbi olarak da adlandırılan 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı; Türk milletinin hafızasına kıyım, işgal ve göç ile kazınan tarihî bir felakettir. Zuhal Kuyaş’ın Aşela romanı 93 Harbi’ni odağına alır. Savaşı anlatan benzer kurmacalardan çeşitli yönleri ile ayrışır. Aşela’da ateş hattı yaygın tercihin aksine Balkanlar yerine Doğu/Kafkasya Cephesi’nden takip edilir. Savaşın seyrine Batum’daki yansımalarından ve Acara halkının gözünden ışık tutulur. Arşiv kayıtlarından hareketle 93 Harbi’ne panoramik bir çerçeve sunulmasının yanında Acar kültürü, feodalizm ve yerel güç ilişkileri gibi alt izlekler de okurun dikkatine sunulur. Bu çalışmada Aşela’yı türünün iyi bir örneği kılan özelliklerin anlaşılması için yapı ve izlek incelemesi yapılmıştır. Romanın yapı unsurları isim-içerik ilişkisi, olay örgüsü, bakış açısı ve anlatıcı, zaman, mekân, karakter yapıları bakımından kişiler maddeleri etrafında çözümlenmiştir. İzleksel kurgu başlığında metnin işlediği değerler işaret edilmiştir. Tarihî gerçekliği farklı dinamikler üzerinden anlamlandırması ve tahkiye unsurlarının kurgulanmasındaki nedensellik ile Aşela’nın nitelikli ve özgün bir tarihî roman olduğu değerlendirilmiştir.