The Traditional Ula House of Ali Efendi, the Father of Architect Nail Çakırhan

Muğla’nın ilçelerinden biri olan Ula, geleneksel ev dokusunu büyük ölçüde korumuştur. İlçede evler çoğunlukla bahçelerinin bir kanadına inşa edilmiş olup, bir veya iki katlıdır. Ula’da Osmanlı-Türk evi geleneğinde olduğu gibi dış sofalı, iç sofalı ve orta sofalı plan tiplerinin yanı sıra sofasız ev örnekleri de bulunmaktadır. Günümüze ulaşan geleneksel Ula evlerinin çoğu 1900’lü yılların başlarından kalma örneklerdir. İlçe’de iki yüzden fazla tarihi ev mevcuttur. Tek katlı örneklerin çoğunluğunu oluşturduğu konutların çoğu harabeye dönüşmek üzeredir. Ali Efendi’nin Evi de bunlardan biridir. Günümüzde yapı atıl durumda olup mimari özelliğini her geçen gün kaybetmektedir. Bu çalışmada, daha önce doğrudan herhangi bir yayına konu olmayan Ali Efendi’nin Evi’nin mimari ve süsleme özellikleri incelenmiştir. Ayrıca söz konusu evin, Ula ve diğer Osmanlı-Türk evleri arasındaki yerinin belirlenmesinin yanı sıra Nail Çakırhan’ın gerçekleştirdiği çeşitli imar faaliyetlerine, babası Ali Efendi’nin Evi de dahil olmak üzere Ula evlerinin yerel mimari özelliklerinin yansımaları üzerinde durulmuştur. Ali Efendi’nin Evi, Ula’da doğa ile uyumlu iki katlı konutlardan biridir. Bu yapı, aynı zamanda Ula’nın mimari geleneğini kendi evinde uyguladığı için Ağahan Ödülü’nü kazanan mimar Nail V. Çakırhan’ın (1910-2008) babasının evidir. Nail Çakırhan’ın doğup büyüdüğü bu ev, Muğla’nın Ula İlçesi’ndeki Alparslan Mahallesi’nde 27 numarada yer alır. Yapı, iki dönümlük bahçenin kuzeydoğu kanadına inşa edilmiştir. Bahçenin güneybatı köşesindeki yeşil boyalı kuzulu kapısı avluya açılmaktadır. Yapı hem zemin kat, hem de üst katta orta sofalı plan tipinin bir örneğini sergilemektedir. Evin ön cephesinin ortasında, iki kat boyunca yükselen alt ve üst kat sofalarının altıgen dışa taşması bulunmaktadır. Zemin katta mutfak, sofa, tuvalet ve banyo yer alır. Üst kata, üç oda ve bir sofa olmak üzere dinlenme alanları mevcuttur. Konutun iki katı arasındaki bağlantı, evin ön tarafında bulunan tek kollu merdivenle sağlanır. Ali Efendi’nin Evi, Batılı etkilerin Ula’daki konut mimarisine yansımaya başladığı yıllarda inşa edilmiştir. Geleneksel tarzını büyük ölçüde koruyan evde, Batı etkili unsurlar sınırlı oranda süreç içinde uygulanmıştır. Dünyaca ünlü mimar Nail Çakırhan, başta babası Ali Efendi’nin Evi olmak üzere Ula’nın geleneksel mimarisini meslek hayatında örnek almıştır. Ula’nın Osmanlı-Türk konut mimarisi içinde büyümesinin verdiği bilinçle Nail Çakırhan, pratik çözümler sunduğu Muğla İl’inde birçok ev ve turizm işletmesinin hayata geçirilmesini sağlamıştır. Bu bağlamda, bölgede kaybolmaya yüz tutan tarihi dokunun canlanmasına öncülük eden Nail Çakırhan, İlçe’de kendi adıyla anılan mimarinin yaşatılmasında babasının evinin yanı sıra diğer Ula evlerinin etkisinde kalması önemli bir rol oynamıştır.