MARDİN’İN ETNİK YAPISINDA NİNNİ GELENEĞİ

Ninni; konu, ezgi ve biçimsel özellikleri bakımından anonim halk edebiyatı içerisinde yer alan ve çoğunlukla “türkü” içerisinde değerlendirilen sözlü bir anlatım türüdür. Bu yönüyle ninniler, yalnızca estetik ve edebî bir form olarak değil aynı zamanda sözlü kültürün üretim, dolaşım ve yeniden üretim mekanizmaları içerisinde şekillenen dinamik bir ifade alanı olarak ele alınmalıdır. Geleneksel olarak kadınlar arasında icra edilen ninniler, günümüzde de canlılığını koruyan önemli bir sözlü kültür unsurudur. Özellikle anneler tarafından farklı dillerde söylenen ninniler, yalnızca çocuğu uyutmaya yönelik bir işlev üstlenmemekte aynı zamanda kültürel hafızanın, gündelik yaşam pratiklerinin ve kuşaktan kuşağa aktarılan değerler sisteminin taşıyıcısı olarak anlam kazanmaktadır. Bu bağlamda ninniler, bireysel bir ifade biçimi olmanın ötesinde, toplumsal deneyimlerin, duygusal yüklerin ve kültürel kodların yoğunlaştığı mikro anlatılar olarak değerlendirilebilir. Bebek sağlığına ilişkin temenniler, anne-baba arasındaki duygusal bağ, ebeveyn kaybı, ekonomik güçlükler, yaşanılan coğrafyanın izleri, ev ve bahçe işleri gibi gündelik hayatın unsurları, annelerin sesinde duygusal ve şiirsel bir anlatı formuna dönüşerek ninni metinlerinde ifadesini bulmaktadır. Bununla birlikte bazı ninnilerde, belirgin bir tematik içerikten ziyade, ses tekrarları ve ritmik dil hareketleriyle kurulan ahenk yapısının çocuğun uykuya geçiş sürecine eşlik eden işlevsel bir özellik taşıdığı görülmektedir. Bu yönüyle ninniler, bireysel bir anne-çocuk etkileşiminin ötesinde, kolektif hafızanın ve kültürel kimliğin taşıyıcısı niteliği taşımaktadır. Dolayısıyla, ninnilerin kültürel aktarımın devamlılığı açısından yazıya geçirilmesi, arşivlenmesi, halkbiliminin araştırma ve inceleme teknikleriyle incelenmesi; kültürel sürekliliğin sağlanması ve somut olmayan kültürel mirasın korunması açısından önemi haizdir. Bu çalışma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde saha araştırmasına dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sahasını Mardin ili oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında, Mardin’de yaşayan çocuk sahibi 13 kadın ve 1 erkek kaynak kişi ile Kasım-Aralık 2025 tarihleri arasında yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler, yönlendirilmiş görüşme tekniği kullanılarak derlenen ninni metinleri ve bu metinlere yüklenen anlamlar üzerinden elde edilmiştir. Elde edilen bulgular bağlamsal olarak analiz edilmiştir. Çalışmada, Mardin’in çok katmanlı ve çok dilli kültürel yapısı dikkate alınarak ninnilerin kimlik inşası, aidiyet duygusu ve kültürel devamlılık üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Bulgular, Mardin’de Türkçe, Kürtçe, Arapça ve Süryanice dillerinde ninnilerin günümüzde de icra edildiğini göstermektedir. Ninnilerin temel işlevi çocukları uyutmak, sakinleştirmek ve avutmak olmakla birlikte metinlerde sevgi, sitem, özlem, ölüm, aşk, toplumsal baskı ve aile içi ilişkiler gibi temaların işlendiği tespit edilmiştir. Bu durum, ninnilerin yalnızca çocuğa yönelik değil aynı zamanda annenin yaşantısını ve içinde bulunduğu toplumsal koşulları yansıtan bir duygusal boşalım sunduğunu göstermektedir. Ninniler, bu yönüyle bireysel duyguların sözlü ifadeye dönüştüğü kültürel bir aktarım biçimi olarak öne çıkmaktadır. Bu sonuçlar, ninnilerin yalnızca bireysel bir iletişim aracı değil aynı zamanda çok kültürlü bir toplumsal yapının değerlerini ve duygusal dünyasını yansıtan önemli bir kültürel miras unsuru olduğunu ortaya koymaktadır.