İstiklâl Mahkemeleri’nin Hukuki ve Kurumsal Temelleri (1920-1927)

Bu çalışma, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 1920–1927 yılları arasında kurulan İstiklâl Mahkemeleri’nin tarihsel gelişimini, hukuki dayanaklarını ve kurumsal yapısını incelemektedir. Hıyanet-i Vataniye Kanunu (1920), Firariler Hakkında Kanun (1920), İstiklâl Mehakimi Kanunu (1922) ve Cumhuriyet döneminde yürürlüğe giren Takrir-i Sükûn Kanunu (1925) gibi yasal düzenlemeler, söz konusu mahkemelerin kuruluşuna ve işleyişine hukuki zemin hazırlamıştır. Bu düzenlemeler, özellikle olağan yargı mekanizmalarının yetersiz kaldığı siyasal ve toplumsal koşullarda, olağanüstü yetkilerle donatılmış özel yargı organlarının devreye sokulmasını mümkün kılmıştır. Çalışmada, İstiklâl Mahkemeleri’nin kuruluş amaçları, yetki alanları, coğrafi dağılımları ve yargılama usulleri kronolojik bir çerçeve içinde ele alınmaktadır. Meclis tartışmaları, dönemin kanun metinleri ve resmî tutanaklar esas alınarak mahkemelerin hukuki ve işlevsel boyutları ayrıntılı biçimde değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, olağanüstü yargı rejiminin 1920–1925 yılları arasındaki kurumsal dönüşümü ile cezai ve yargısal uygulamaları, karşılaştırmalı tablolar ve sistematik analizler aracılığıyla incelenmektedir. Çalışma, erken Cumhuriyet döneminde hukuk, siyaset ve olağanüstü yönetim pratikleri arasındaki ilişkiyi bütüncül ve eleştirel bir perspektifle ortaya koymayı amaçlamaktadır.