SHEIKH SAID CASE: REBELLION OR REVOLT

Türk siyasal hayatının en tartışmalı bir o kadar da önemli mevzulardan biri Şeyh Said hadisesi veya isyanıdır. Hadise ya da isyan kavramları siyasal tarihçilerinin konuya veya politik durumlarına göre değişkenlik gösterebilir. Öte yandan bir başka düşünce de olayı İslami bir kisve içerisinde ele alan ve bu olayın bir kıyam olduğuna yönelik bakış açısıdır. Olayın başlangıcı, yayılımı ve sona ermesi neticesinde kesin bir ifade konulamamasının sebebi de Şeyh Said’in hem Kürt asıllı olması hem de şeyh olmasından gelmektedir. Esasında Şeyh Said’e isyan eden ayrılıkçı veya Kürtçü olarak nitelendiren bakış açısındaki nirengi noktası da Cumhuriyet rejimine yönelik başkaldırıyla ilgili olan yorumlardır. Bu çalışmanın esas noktası Şeyh Said hadisesinin isyan veya kıyam olup olmadığına yönelik tartışmalar çerçevesinde bir eleştirel tutum üzerine inşa edilmesidir. Yine çalışmanın önemli noktalarından biri hadise devam ederken ele geçirilen mektuplar ya da hadise sırasında taraf değiştirenlerin birinci ağızdan aktardıkları söylemlerdir. Ayrıca, hadise sona erdikten sonra kurulan İstiklal Mahkemeleri’nin kayıtları incelenerek olayın arka planı ve çıkış sebepleri aydınlatılmaya çalışmıştır. Bu çalışmanın ana parametrelerinden biri de İstiklal Mahkemeleri’nde yargılananların hemen hemen tümü bu kıyama İslami emeller uğruna katılması, devletin şerî hukuktan ayrılması ve en önemlisi halifeliğin kaldırılmasına tepki göstermek için isyanın başlamasıdır. Yine yargılananlardan bazılarının Kürt bağımsız hareketinin önderlerinden olması hasebiyle de bu hadiseye isyan kavramı etrafında bir söylem geliştirilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Şeyh Said, Kıyam, İsyan, İstiklal Mahkemeleri, Kürtler