YENİ BULGULAR IŞIĞINDA ŞEYH ÇIKRIKÇI NAKŞİ MUSTAFA’NIN GİRİT KANDİYE HALVETİ DERGÂHI SİLSİLESİ VE GİRİT TASAVVUF HAYATINA DAİR BAZI TESPİTLER

Girit tasavvufî hayatı, Halvetî, Kâdirî, Bektaşî ve Mevlevî gibi çeşitli tarikatların faaliyetleriyle şekillenmiştir. Bu çalışma, özellikle Kandiye Halvetî dergâhının kurucu şeyhi Çıkrıkçı Nakşî Mustafa'nın hayatını ve onu takip eden silsilesini incelemektedir. Çıkrıkçı Mustafa, 18. yüzyılda Girit'te önemli bir tasavvufî lider olarak öne çıkmış, ancak bir kürsü şeyhinin kışkırtmasıyla başlayan halk ayaklanması sonucu linç edilerek öldürülmüştür. Halvetî şeyhi olan Çıkrıkçı Mustafa zaman içerisinde Nakşibendî tarikatı ile ilişkilendirilmiştir. Bu durum incelemeye değerdir çünkü çeşitli kaynaklarda Çıkrıkçı Mustafa’nın birbirine zıt akslarda olan iki ayrı tarikata nispet edilmiş olması benzeri görülmemiş bir tarihi gelişmedir. Çıkrıkçı Mustafa'nın ardından, Kandiye Halvetî dergâhı, onun halifeleri tarafından devam ettirilmiş ve özellikle Ahmed Hilâlî Baba, dergâhın şehir bânîsi olarak yeni bir tekke inşa etmiştir. Mübadeleden sonra silsile şeyhleri irşat faaliyetlerine Aydın/Söke’de devam etmişlerdir. Kaynaklar, dönemin hem dini hem siyasi çekişmelerini ve aynı zamanda da ada coğrafyasındaki tasavvufî eğilimlerini yansıtmaktadır. Ada dışında bir şeyhe bağlanmak isteği ve mürşidin emrine karşı koyup şehit olma isteği üzerinde durulmuştur. Bu çalışma, Girit'teki tasavvufî mirasın anlaşılmasına katkıda bulunmayı, eksikleri tamamlamayı ve bakış açısı oluşturmayı amaçlamaktadır.